تأثیر سایه‌اندازی بر عملکرد زعفران تحت تابش شدید خورشید: تعامل با عمق کاشت و وزن بنه

روش‌های زراعی که تنش دمایی را کاهش و شرایط نوری را بهینه می‌کنند، برای بهبود عملکرد زعفران تحت تابش شدید خورشید و بارندگی کم حیاتی هستند. این مطالعه اثرات متقابل چهار سطح سایه‌اندازی (0، 15، 30، 45 درصد)، سه عمق کاشت (10، 15 و 20 سانتی‌متر) و دو کلاس وزن بنه (4-6 و 11-9 گرم) را در یک طرح فاکتوریل اسپلیت با سه تکرار در شرایط خشک-نیمه‌خشک ارزیابی کرد. سایه‌اندازی به عنوان عامل غالب محدودکننده عملکرد ظاهر شد، به طوری که سایه شدید (45 درصد) به طور معنی‌داری محتوای رنگدانه، وزن بنه‌های دختری و عملکرد کلاله را کاهش داد. کاشت در عمق بیشتر تحت شرایط سایه، تجزیه کلروفیل را – به ویژه در بنه‌های بزرگتر – تسریع کرد، در حالی که سایه‌اندازی متوسط (30-15 درصد) تجمع کاروتنوئید را تقویت کرد. بنه‌های سنگین‌تر (11-9 گرم) اثرات منفی سایه و عمق را تا حدی کاهش دادند. فعالیت پراکسیداز در طول زمان در تمام تیمارها افزایش یافت و به طور مداوم در بنه‌های بزرگتر بیشتر بود. عملکرد بهینه تحت سایه‌اندازی متوسط و کاشت سطحی (10 سانتی‌متر) با استفاده از بنه‌های سنگین‌تر به دست آمد. این یافته‌ها نشان می‌دهد که سایه‌اندازی متوسط همراه با کاشت سطحی و بنه‌های سنگین‌تر، عملکرد زعفران را در محیط‌های characterized توسط تابش شدید خورشید، نوسانات دما و بارندگی کم بهینه می‌کند. مدیریت متناسب مواجهه نوری، عمق کاشت و اندازه بنه ممکن است به طور معنی‌داری عملکرد را در چنین شرایط محیطی چالش‌برانگیزی بهبود بخشد.

Agronomic practices that mitigate temperature stress and optimize light conditions are vital for enhancing saffron yield under intense solar radiation and minimal rainfall. This study evaluated the interactive effects of four shading levels (0%, 15%, 30%, 45%), three planting depths (10, 15, and 20 cm), and two corn weight classes (4–6 g and 9–11 g) in a split-factorial design with three replications in an arid–semiarid context. Shading emerged as the dominant factor limiting yield, with high shade (45%) significantly decreasing pigment content, daughter corn weight, and stigma yield. Deeper planting under shaded conditions accelerated chlorophyll degradation—particularly in larger corms—while moderate shading (15–30%) promoted carotenoid accumulation. Heavier corms (9–11 g) partially mitigated the negative effects of shading and depth. Peroxidase activity increased over time across treatments and was consistently higher in larger corms. Optimal yield was achieved under moderate shading and shallow planting (10 cm) using heavier corms. These findings highlight that moderate shading combined with shallow planting and heavier corms optimizes saffron performance in environments characterized by intense solar radiation, temperature fluctuations, and minimal precipitation. Tailored management of light exposure, planting depth, and corn size may significantly improve yield under such challenging environmental conditions.