ارزیابی مزیت نسبی منطقه‌ای استان‌های ایران در تولید زعفران

شناسایی مزیت‌های نسبی محصولات برای اجرای سیاست‌های آمایش سرزمین و دستیابی به الگوی کشت بهینه در مناطق مختلف کشور ضروری است. شناسایی ظرفیت استان‌های مختلف در تولید زعفران (به عنوان یک محصول صادراتی) برای افزایش تولید و صادرات این محصولات با کمترین هزینه ممکن، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. بنابراین هدف اصلی این تحقیق، بررسی مزیت نسبی منطقه‌ای تولید زعفران در ایران است.

در این مطالعه برای اندازه‌گیری مزیت نسبی منطقه‌ای استان‌های ایران، شاخص‌های ضریب مکانی (LQ) و ضریب مکانی متقارن (SLQ) با استفاده از داده‌های سال‌های 2016-2023 و برای سه سبد تولیدی مختلف محاسبه شده است. نتایج نشان داد که استان‌های خراسان جنوبی، خراسان رضوی و خراسان شمالی در تمام سال‌های مطالعه دارای مزیت نسبی بوده‌اند (مزیت پایدار). استان‌های اصفهان، ایلام، آذربایجان شرقی، چهارمحال و بختیاری، خوزستان، سمنان، فارس، کرمان، کرمانشاه، گلستان، لرستان، همدان و یزد در برخی از سال‌های مطالعه به مزیت نسبی دست یافته‌اند و در برخی سال‌های دیگر فاقد مزیت نسبی بوده‌اند (مزیت نسبی شکننده).

Identifying the relative advantages of products is necessary for the implementation of spatial planning policies and achieving the optimal cropping pattern in different regions of the country. It is especially important to identify the capacity of different provinces in the production of saffron (as an export product) to increase the production and export of these products at the least possible cost. Therefore, the main goal of this research is to investigate the relative regional advantage of damask saffron production in Iran. In this study, in order to measure the regional relative advantage of Iran’s provinces, spatial coefficient (LQ) and symmetrical spatial coefficient (SLQ) indexes have been calculated with the data of the years 2016-2023 and for three different production baskets.

The results showed that the provinces of South Khorasan, Razavi Khorasan, and North Khorasan have had a relative advantage in all years of the study (stable advantage). The provinces of Isfahan, Ilam, East Azerbaijan, Chaharmahal and Bakhtiari, Khuzestan, Semnan, Fars, Kerman, Kermanshah, Golestan, Lorestan, Hamedan, and Yazd have reached a relative advantage in some years of the study, and in some other years they have not had a relative advantage (fragile relative advantage).