ارزیابی اثر کمپوست بر میزان جذب برخی عناصر کم مصرف و ارتباط آن با شاخصهاي فیزیولوژیکی زعفران

سابقه و هدف: زعفران (Crocus sativus L.) یکی از با ارزش ترین گیاهان دارویی و ادویه‏ای در جهان محسوب می‏شود، که در بیشتر مناطق کشور به علت نیاز آبی کم این محصول و سازگاری مناسب آن با شرایط محیطی، امکان کشت این گیاه وجود دارد.
مدیریت کود یک عامل مهم در موفقیت کشت گیاهان ادویه‌ای و دارویی محسوب می‌شود و عناصر غذایی نقش قابل توجهی در افزایش عملکرد زعفران دارد. کمپوست زباله شهری به عنوان یک کود آلی علاوه بر اینکه حاوی عناصر پر مصرف و کم مصرف می‏باشد، قابلیت دسترسی این عناصر را نیز افزایش می‏دهد. بنابراین این پژوهش به منظور ارزیابی اثر کمپوست بر جذب عناصر غذایی کم مصرف (آهن، روی، مس و منگنز) در اندام های گیاهی زعفران و رابطه آن با صفات زراعی و عملکرد انجام شد.
مواد و روش‏ها: آزمایش در سال‌های زراعی 1395- 1394 در قالب طرح بلوک‏های کامل تصادفی در دانشکده کشاورزی دانشگاه بیرجند اجرا شد. تیمارهای آزمایش شامل چهار سطح کمپوست زباله شهری (0، 5، 10 و 20 تن در هکتار) با سه تکرار بود. صفات اندازه‏گیری شده شامل غلظت عناصر کم مصرف در (خاک، برگ، بنه و کلاله زعفران)، رنگیزه‏های فتوسنتزی (کلروفیلa، b، کاروتنوئید و کلروفیل کل) و صفات زراعی (وزن برگ تر و خشک، عملکرد و متوسط وزن گل تر و عملکرد کلاله خشک) بود.
یافته‏ها: نتایج نشان داد کمپوست زباله شهری تاثیر معنی‏داری بر میزان غلظت عناصر مس، آهن و منگنز (خاک، بنه و کلاله) زعفران نسبت به شاهد داشت، بیشترین غلظت آهن (038/3 و 334/4 میلیگرم بر کیلوگرم)، منگنز (980/1 و 116/3 میلیگرم بر کیلوگرم) و مس (094/1 و 802/1 میلیگرم بر کیلوگرم) گل و بنه در سطح 20 تن در هکتار کمپوست زباله شهری و کمترین میزان این صفات در سطح شاهد به دست آمد. غلظت عنصر روی خاک و برگ نیز با مصرف کمپوست زباله شهری نسبت به شاهد افزایش یافت. بیشترین میزان غلظت عنصر روی (633/1 و 240/1 میلیگرم بر کیلوگرم) خاک و برگ به ترتیب با کاربرد 20 و 10 تن در هکتار کمپوست زباله شهری مشاهده شد. همچنین نتایج بیانگر تاثیر معنی‏دار کمپوست زباله شهری بر کاروتنوئید و کلروفیل کل برگ، عملکرد گل و کلاله زعفران بود. بیشترین عملکرد گل و کلاله در سطح 10 تن در هکتار کمپوست زباله شهری به دست آمد.
نتیجه گیری: به طور کلی نتایج این پژوهش نشان داد، مصرف کمپوست به دلیل وجود عناصر غذایی (پرمصرف و کم ‏مصرف) در ترکیب خود و افزایش جذب آنها توسط زعفران، سبب افزایش صفات زراعی و عملکرد این گیاه در این آزمایش شد، که در مجموع تیمار ۵ تن در هکتار کمپوست، بعنوان بهترین تیمار در این آزمایش مشخص گردید.

Background and Objective: Saffron (Crocus sativus L.) is considered one of the most valuable medicinal and spice plants in the world. In most regions of the country, due to its low water requirement and good adaptability to environmental conditions, it is possible to cultivate this plant. Fertilizer management is an important factor in the success of cultivating medicinal and spice plants, and nutrients play a significant role in increasing saffron yield. Urban waste compost, as an organic fertilizer, not only contains both macro and micronutrients but also enhances the availability of these elements. Therefore, this study was conducted to evaluate the effect of compost on the uptake of micronutrients (iron, zinc, copper, and manganese) in saffron plant organs and its relationship with agronomic traits and yield.
Materials and Methods: The experiment was conducted during the 2015-2016 growing seasons as a randomized complete block design at the Faculty of Agriculture, Birjand University. The experimental treatments included four levels of urban waste compost (0, 5, 10, and 20 tons per hectare) with three replications. The measured traits included the concentration of micronutrients in (soil, leaves, corms, and saffron stigmas), photosynthetic pigments (chlorophyll a, b, carotenoids, and total chlorophyll), and agronomic traits (fresh and dry leaf weight, flower yield, average fresh flower weight, and dried stigma yield).
Findings: The results showed that municipal waste compost had a significant effect on the concentration of copper, iron, and manganese (in soil, corms, and stigmas) of saffron compared to the control. The highest concentrations of iron (3.038 and 4.334 mg/kg), manganese (1.980 and 3.116 mg/kg), and copper (1.094 and 1.802 mg/kg) in flowers and corms were observed at the level of 20 tons per hectare of municipal waste compost, while the lowest levels of these traits were found in the control. The concentration of zinc in soil and leaves also increased with the application of municipal waste compost compared to the control. The highest zinc concentrations (1.633 and 1.240 mg/kg) in soil and leaves were observed with the application of 20 and 10 tons per hectare of municipal waste compost, respectively. Additionally, the results indicated a significant effect of municipal waste compost on leaf carotenoids and total chlorophyll, as well as on saffron flower and stigma yield. The highest flower and stigma yield was obtained at the level of 10 tons per hectare of municipal waste compost. Conclusion: Overall, the results of this study showed that the application of compost, due to the presence of nutrients (both macronutrients and micronutrients) in its composition and the enhanced absorption of these nutrients by saffron, led to an increase in the agronomic traits and yield of this plant in this experiment. Overall, the treatment of 5 tons per hectare of compost was determined to be the best treatment in this experiment.