ارزیابی اثرات محافظتی گیاه *Crocus sativus* L. در برابر سمیت باروری ناشی از سایپرمترین در موش‌های صحرایی نر از طریق مسیر Nrf2 و بررسی‌های رایانه‌ای (in silico) ADMET…

زمینه: مطالعات اپیدمیولوژیک تأیید کرده‌اند که مواجهه طولانی‌مدت با حشره‌کش‌هایی مانند سایپرمترین (CYP)، خطر سمیت باروری در جنس نر را به‌طور قابل‌توجهی افزایش می‌دهد. گیاه *Crocus sativus L.* (زعفران) به دلیل خواص درمانی‌اش شناخته شده است، اما نقش دقیق و مکانیسم‌های مولکولی آن در درمان اختلالات عملکردی دستگاه تولیدمثل همچنان نامشخص است.

روش‌ها: در این مطالعه، ۳۶ سر موش صحرایی به‌طور تصادفی به شش گروه (۶=n) تقسیم شدند: گروه کنترل، گروه القا شده با CYP (۶۰ میلی‌گرم/کیلوگرم)، گروه استاندارد (لوپرولید ۳ میلی‌گرم/کیلوگرم) و سه گروه درمانی که عصاره‌های آبی، اتانولی و روغنی (۵۰ میلی‌گرم/کیلوگرم یا ۲۰ میلی‌لیتر/کیلوگرم) را پس از القای سمیت دریافت کردند.

نتایج: یافته‌ها نشان داد که مواجهه با CYP به‌طور معنی‌داری استرس اکسیداتیو را افزایش، ساختار بافتی بیضه را مختل و سطح تستوسترون را به‌شدت کاهش داد (0.05 > P). نکته حائز اهمیت اینکه، درمان با *Crocus sativus L.* با افزایش بیان Nrf2 (فاکتور هسته‌ای اریتروئید ۲-مرتبط با فاکتور ۲)، احیای فعالیت آنزیم‌های آنتی‌اکسیدانی و بهبود هیستومورفولوژی بیضه، این تغییرات را تعدیل کرد. به‌طور جالب‌توجهی، نتایج داکینگ مولکولی نشان‌دهنده میل ترکیبی (اتصال) بالای ترکیبات گیاهی *Crocus sativus L.* نظیر اسید گالیک، اسید سینامیک و کوئرستین با کمپلکس Nrf2-Keap1 بود. شایان ذکر است که *Crocus sativus L.* سطح بالایی از محافظت را در برابر سمیت باروری ناشی از CYP در موش‌های نر نشان داد؛ اثری که با فعال‌سازی مسیر Nrf2، کاهش آسیب اکسیداتیو و ویژگی‌های مطلوب ADMET (جذب، توزیع، متابولیسم، دفع و سمیت) محقق شد.

نتیجه‌گیری: این پژوهش روشی معتبرتر، ایمن‌تر و مؤثرتر برای توسعه داروهای جدید جهت درمان اختلالات باروری ارائه می‌دهد؛ با این حال، برای تأیید یافته‌های تحقیق و به‌کارگیری آن در عمل بالینی، به مطالعات تکمیلی نیاز است.

Background: Epidemiological studies have confirmed that longer exposure to insecticides like cypermethrin (CYP) significantly increases the risk of male reproductive toxicity. Crocus sativus L. has been recognized due to its therapeutic properties, but its exact role and molecular mechanisms in treatment of reproductive dysfunction remain unclear. Methods: During this study, 36 rats were randomly divided into six groups (n =6): control, CYP-induced (60 mg/kg), standard (leuprolide 3 mg/kg) and three treatment groups receiving aqueous, ethanolic, and oil extracts (50 mg/kg or 20 mL/kg) for post-toxicity induction. Results: The finding represented that exposure of CYP significantly increased oxidative stress, disrupted testicular architecture, and markedly reduced testosterone levels(P < 0.05). Importantly, Crocus sativus L. treatment alleviated these changes by increasing the expression of Nrf2 (nuclear factor erythroid 2-related factor 2), restoring the activity of antioxidant enzymes, and enhancing testicular histomorphology. Surprisingly, molecular docking established a high binding affinity of Crocus sativus L. phytoconstituents suchas gallic acid, cinnamic acid and quercetin to the Nrf2-Keap1 complex. It is worth noting that, Crocus sativus L. exhibited a high level of protection against reproductive toxicity caused by CYP in male rats, which was mediated by the activation of Nrf2 pathway, reduction of oxidative damage, and favorable ADMET characteristics. Conclusion: Notably, this research provides a more valid, safe, and effective method of developing new drugs for reproductive disorders, however, further investigation is needed to support the research findings andimplement it in clinical practice.