مستندسازی قوم‌گیاه‌شناختی و تحلیل کمی گیاهان دارویی مورد استفاده در درمان سنتی بیماری‌های روماتیسمی در منطقه سطیف، واقع در شمال شرقی الجزایر

پیش‌زمینه: این مطالعه قوم‌گیاه‌شناسی به مستندسازی و تحلیل دانش سنتی در زمینه گیاهان دارویی در منطقه سطیف (Setif) واقع در شمال الجزایر می‌پردازد.

روش‌ها: داده‌ها از ۳۱۰ نفر از جمله عطاران و متخصصان گیاهان دارویی، با استفاده از مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته گردآوری شدند. برای ارزیابی اهمیت فرهنگی و قابلیت اطمینان گونه‌های ثبت‌شده، از شاخص‌های کمی قوم‌گیاه‌شناسی شامل فراوانی ارجاع (FC)، ارزش کاربردی گونه (UVs)، سطح وفاداری (FL)، ضریب اجماع پاسخ‌دهندگان (ICF) و نسبت توافق پاسخ‌دهندگان (IAR) استفاده شد.

نتایج: در این تحلیل، ۶۷ گونه گیاه دارویی متعلق به ۳۷ تیره (خانواده) گیاهی شناسایی شد که در میان آن‌ها تیره نعنائیان (Lamiaceae) بیشترین فراوانی را داشت. بذرها پرکاربردترین بخش‌های گیاه (۳۱٪) بودند و بیشتر فرآورده‌ها به صورت پودر، ضماد و خیسانده (به ترتیب ۲۹٪، ۱۸٪ و ۱۵٪) تهیه می‌شدند. گیاهان *Lepidium sativum* L. و *Zingiber officinale* Roscoe بیشترین میزان ارجاع را به خود اختصاص دادند (به ترتیب ۱۴٪ و ۱۲٪) و سطح وفاداری (FL) آن‌ها ۱۰۰٪ بود. مقادیر محاسبه‌شده برای شاخص IAR نشان داد که ۱۸ گونه از مجموع ۶۷ گونه، دارای حداکثر مقدار (برابر با ۱) بودند. ضریب اجماع پاسخ‌دهندگان (ICF) برای بیماری‌های روماتیسمی که توسط مردم محلی درمان می‌شدند، به حداکثر مقدار ۰٫۹۱۶ رسید؛ این دسته از بیماری‌ها با استفاده از تمامی گونه‌های شناسایی‌شده در پژوهش (۶۷ گونه) درمان می‌شدند.

نتیجه‌گیری: نتایج به‌دست‌آمده منبعی از اطلاعات درباره فلور دارویی منطقه محسوب می‌شود و می‌تواند در نهایت به عنوان پایگاه داده‌ای برای تحقیقات آتی با هدف فهرست‌برداری از کل فلور دارویی مناطق مختلف الجزایر و بررسی ترکیب آن‌ها مورد استفاده قرار گیرد.

Background: This ethnobotanical study documents and analyzes traditional medicinal knowledge in the Setif region of northestern Algeria.

Methods: Data were collected from 310 informants, including herbalists, using semi-structured interviews. Quantitative ethnobotanical indices, frequency citation (FC), the use value of species (UVs), the fidelity level (FL), informant consensus factor (ICF), informant agreement ratio (IAR), were applied to assess the cultural importance and reliability of recorded species.

Results: The analysis identified 67 medicinal plant species belonging to 37 botanical families, among which Lamiaceae were the most represented. Seeds are the most used parts (31%) while majority of the preparations were prepared as powder, poultice, and maceration (29%, 18%, and 15%, respectively). Lepidium sativum L. and Zingiber officinale Roscoe were the most frequently cited plants, with citation frequencies of 14% and 12%, respectively, and a fidelity level of 100%. The calculated IAR values revealed that 18 species out of 67 have maximum values equal to 1.The ICF for rheumatic diseases treated by the local population showed a maximum value of 0.916; this category of diseases was treated with all the species identified in the surveys (67 species).

Conclusions: The obtained results represent a source of information concerning the medicinal flora of the region and could eventually constitute a database for further investigations aiming at inventorying all the medicinal flora of all regions of Algeria and exploring their composition.