«دوم‌پانا» (Dhumapana) در آیورودا: مروری انتقادی بر پتانسیل پیشگیرانه، ارتقادهنده سلامت و درمانی آن در حوزه سلامت تنفسی و عصبی-بویایی: ارزیابی انتقادیِ…

پیشینه: افزایش جهانی اختلالات تنفسی مزمن – از جمله رینیت آلرژیک و سینوزیت مزمن – نیازمند رویکردهای نوآورانه و هدفمند دارورسانی است. محدودیت‌های دارودرمانی سیستمیک، مانند متابولیسم عبور اول و نفوذپذیری محدود سد خونی-مغزی (BBB)، مسیرهای جایگزین را ضروری می‌سازد. Dhumapāna (استنشاق دارویی)، که در متون کلاسیک آیورودا شرح داده شده است، یک مداخله بالقوه بینی-ریوی برای مراقبت‌های پیشگیرانه و درمانی است.

روش‌ها: این بررسی انتقادی، شواهدی از متون کلاسیک آیورودا، از جمله Caraka Saṃhitā و Suśruta Saṃhitā، را با متون معاصر بازیابی شده از PubMed، Scopus و Google Scholar (2000-2026) ادغام می‌کند. این تجزیه و تحلیل بر انتقال فارماکودینامیک از dhūmavarti (فتیله‌های دارویی) به ترکیبات گیاهی فرار و مسیرهای فیزیولوژیکی احتمالی آنها تأکید دارد.

نتایج: شواهد موجود نشان می‌دهد که Dhumapāna ممکن است جذب سریع مخاطی ترکیبات لیپوفیلیک را از طریق مسیرهای بینی و ریوی، با دخالت بالقوه مسیرهای بویایی و عصب سه قلو، تسهیل کند. خواص uṣṇa (حرارتی) و tīkṣṇa (نفوذی) آن، به عنوان افزایش پاکسازی مخاطی و کاهش انسداد راه هوایی فرض می‌شود. با این حال، شواهد مستقیم برای انتقال “بینی به مغز” هنوز در مراحل اولیه است و نیاز به اعتبارسنجی بیشتر دارد.

نتیجه‌گیری: Dhumapāna ممکن است یک مداخله غیرتهاجمی و هدفمند مبتنی بر آئروسل با پتانسیل درمانی پیشگیرانه و کمکی باشد. استانداردسازی سیستم‌های انتقال، دوز و پروفایل ایمنی برای ادغام آن در مراقبت‌های بهداشتی جهانی مبتنی بر شواهد ضروری است.

Background: The global rise in chronic respiratory disorders—including allergic rhinitis and chronic sinusitis—demands innovative and targeted drug-delivery approaches. Limitations of systemic pharmacotherapy, such as first-pass metabolism and restricted blood–brain barrier (BBB) permeability, necessitate alternative routes. Dhumapāna (medicated inhalation), described in Ayurvedic classics, represents a potential nasopulmonary intervention for preventive and therapeutic care.

Methods: This critical review integrates evidence from classical Ayurvedic texts, including the Caraka Saṃhitā and Suśruta Saṃhitā, with contemporary literature retrieved from PubMed, Scopus, and Google Scholar (2000–2026). The analysis emphasizes pharmacodynamic transitions from dhūmavarti (medicated wicks) to volatile phytoconstituents and their possible physiological pathways.

Results: Available evidence suggests that Dhumapāna may facilitate rapid mucosal absorption of lipophilic compounds via nasal and pulmonary routes, with potential engagement of olfactory and trigeminal pathways. Its uṣṇa (thermal) and tīkṣṇa (penetrative) properties are postulated to enhance mucociliary clearance and reduce airway obstruction. However, direct evidence for “nose-to-brain” delivery remains preliminary and requires further validation.

Conclusion: Dhumapāna may represent a non-invasive, targeted aerosol-based intervention with preventive and adjunctive therapeutic potential. Standardization of delivery systems, dosage, and safety profiling is essential for its integration into evidence-based global healthcare.