آیا تغییرات سهم ایران از بازار صادرات زعفران با ساختار تقاضای جهانی همسو است؟ تحلیلی با استفاده از مدل سهم ثابت بازار

زعفران به عنوان ارزشمندترین ادویه جهان، از اهمیتی راهبردی در تجارت غیرنفتی و توسعه پایدار کشاورزی برخوردار است. این مطالعه با بهره‌گیری از مدل «سهم ثابت بازار» (Constant Market Share) — که تغییرات صادرات را به اثرات مقیاس، رقابت‌پذیری و اثرات مرتبه دوم تفکیک می‌کند — میزان همسویی ایران با پویایی‌های تقاضای جهانی در حوزه صادرات زعفران را ارزیابی می‌نماید. این تحلیل بر اساس داده‌های صادراتی مرکز تجارت بین‌الملل (ITC) در بازه زمانی ۲۰۱۳ تا ۲۰۲۲ و با تمرکز بر بازارهای اصلی ایران، شامل امارات متحده عربی، اسپانیا، چین و افغانستان، انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که نوسانات حجم صادرات عمدتاً ناشی از عامل رقابت‌پذیری بوده است، به‌ویژه در بازار پرنوسان چین. افزون بر این، منفی بودن اثر مرتبه دوم در اکثر سال‌ها و مقاصد صادراتی، بیانگر واکنش محدود ایران به تغییرات ساختاری در تقاضای جهانی است. این نتایج بر ضرورت بازنگری در راهبردهای بازاریابی و ارتقای رقابت‌پذیری زعفران ایران از طریق بهبود برندسازی، کیفیت محصول و بسته‌بندی تأکید می‌ورزد.

Saffron, as the world’s most valuable spice, holds strategic importance in non-oil trade and sustainable agricultural development. This study evaluates Iran’s alignment with global demand dynamics in saffron exports using the Constant Market Share model, which decomposes export changes into scale, competitiveness, and second-order effects. Based on ITC export data from 2013 to 2022, the analysis focuses on Iran’s major markets—UAE, Spain, China, and Afghanistan. The findings reveal that fluctuations in export volume were largely driven by competitiveness, especially in the volatile Chinese market. Additionally, the negative second-order effect in most years and destinations highlights Iran’s limited responsiveness to structural changes in global demand. These results emphasize the need to revise marketing strategies and enhance Iran’s saffron competitiveness through improved branding, product quality, and packaging.