عملکرد تولید و صادرات زعفران افغانستان در دهه گذشته

زعفران (Crocus sativus L.)، که به طور گسترده به عنوان “طلای سرخ” شناخته می‌شود، یکی از ارزشمندترین کالاهای کشاورزی است و نقش مهمی در معیشت روستایی، درآمدهای صادراتی و تنوع اقتصادی در افغانستان ایفا می‌کند. این مطالعه عملکرد تولید و صادرات زعفران افغانستان را با استفاده از داده‌های ثانویه در مورد مساحت، تولید، بهره‌وری و صادرات از سال‌های 2014-15 تا 2023-24 بررسی کرد. برای ارزیابی روند تولید و صادرات، از روش‌های نرخ رشد سالانه مرکب (CAGR) و حداقل مربعات معمولی (OLS) استفاده شد. از ضریب تغییرات (CV) و شاخص بی‌ثباتی کادی-دلا واله (CDV) برای ارزیابی بی‌ثباتی استفاده شد. علاوه بر این، از تحلیل زنجیره مارکوف برای بررسی جهت تجارت استفاده شد. نتایج نشان داد که سطح زیر کشت، تولید و ارزش صادرات زعفران افغانستان به ترتیب با نرخ رشد سالانه 29.07، 22.59 و 23.78 درصد به طور قابل توجهی افزایش یافته است. در مقابل، بهره‌وری با نرخ سالانه -5.02 درصد کاهش یافته است که از نظر آماری معنی‌دار نبود. این یافته‌ها نشان می‌دهد که رشد تولید در درجه اول ناشی از گسترش کمی بوده و هیچ بهبود قابل توجهی در بهره‌وری تولید مشاهده نشده است. بیشترین نوسان در بهره‌وری و پس از آن در مساحت، تولید و ارزش صادرات مشاهده شد. عربستان سعودی به عنوان پایدارترین بازار برای زعفران افغانستان شناخته شد و پس از آن هند قرار گرفت. در نهایت، نتایج بر اهمیت تمرکز بر افزایش بهره‌وری، افزایش کیفیت و گسترش بازارهای صادراتی برای دستیابی به رشد پایدار تأکید می‌کند.

Saffron (Crocus sativus L.), widely known as “red gold,” is one of the most valuable agricultural commodities and plays a significant role in rural livelihoods, export earnings, and economic diversification in Afghanistan. The study examined the production and export performance of Afghan saffron, using secondary data on area, production, productivity, and exports from 2014–15 to 2023–24. To evaluate trends in production and exports, the Compound Annual Growth Rate (CAGR) and Ordinary Least Squares (OLS) methods were employed. The coefficient of variation (CV) and the Cuddy–Della Valle (CDV) instability index were used to assess instability. Additionally, Markov Chain Analysis was applied to examine trade direction. The results indicated that the cultivated area, production, and export value of Afghan saffron increased significantly at annual growth rates of 29.07, 22.59, and 23.78 per cent, respectively. In contrast, productivity declined at an annual rate of -5.02 per cent, which was statistically non-significant. These findings suggest that production growth was driven primarily by quantitative expansion, with no significant improvement in production efficiency. The highest fluctuation was observed in productivity, followed by area, production, and export value. Saudi Arabia was recognized as the most stable market for Afghan saffron, followed by India. Ultimately, the results underscore the importance of focusing on increasing productivity, enhancing quality, and expanding export markets to achieve sustainable growth.