استانداردسازی فارماکوگنوزی و آنالیز انگشت نگاری HPTLC زعفران (Crocus sativus L.)

زعفران یکی از گران‌قیمت‌ترین مواد گیاهی روی زمین است و به دلیل هزینه بالای آن، اغلب در معرض تقلب‌های مختلف قرار می‌گیرد. با توجه به اهمیت این کالای ارزشمند، مطالعه حاضر در مورد تجزیه و تحلیل فارماکوگنوزی و انگشت‌نگاری شیمیایی زعفران انجام شد. کلاله‌های گیاه از دو منطقه جغرافیایی مختلف هیمالیا با شرایط اکولوژیکی، آب و هوایی و جغرافیایی متفاوت جمع‌آوری و ویژگی‌های خاص آن‌ها ارزیابی شد. این نمونه‌ها به عنوان نمونه S-1 و S-2 تعیین شدند. ارزیابی حسی رنگ نارنجی قهوه‌ای تیره خاص، بوی مشخص و طعم تلخ هر دو نمونه را نشان داد. تجزیه و تحلیل پودر دارو وجود ساختارهای سلولی خاص از جمله گلوبول‌های روغنی فراوان، عناصر آوندی مارپیچی تا حلزونی، دانه‌های گرده، الیاف و سلول‌های اپیدرمی استایل با ساختارهای پاپیلا را نشان داد. غربالگری فیتوشیمیایی اولیه نمونه‌ها نشان داد که نمونه S-1 از نظر فیتوشیمیایی برتر از نمونه S-2 است. این نمونه‌ها further توسط انگشت‌نگاری شیمیایی دقیق با استفاده از HPTLC ارزیابی شدند. انگشت‌نگاری شیمیایی به ترتیب وجود 11 و 8 پیک در S-1 و S-2 را نشان داد که مربوط به فیتوشیمیایی‌های مختلف است و برخی از پیک‌ها شبیه به ترکیبات اصلی سافرانال و کروسین در هر دو نمونه هستند. پارامترهای فارماکوگنوزی، فیزیکوشیمیایی و فیتوشیمیایی ارزیابی شده در این مطالعه برای شناسایی این گیاه بسیار ارزشمند و معمولاً تقلبی مورد استفاده در انواع فرآورده‌های دارویی و غذایی مفید خواهد بود.

Crocus is one of the highest priced plant materials on the earth and due to its high cost; it is frequently subjected to adulteration of various types. Owing to the importance of this precious commodity, present study on pharmacognostical analysis and chemical fingerprinting of Crocus sativus L. was undertaken. The stigmas of the plant were collected from two different geographical locations of the Himalayan regions having different ecological, climatic and geographical surroundings and evaluated for their specific characteristics. These samples were designated as sample S-1 and S-2. The organoleptic evaluation revealed a specific dark orange brown colour, characteristic odour and bitter taste of both the samples. Powder drug analysis of samples showed the presence of specific cellular structures, viz. abundant oil globules, helical to spiral xylem vessels, pollen grains, fiber and epidermal cells of style showing papillae structures. The preliminary phytochemical screening of samples revealed that sample S-1 was superior in terms of phytochemicals than the sample S-2. These samples were further evaluated by detailed chemical fingerprinting using HPTLC. Chemical fingerprinting showed the presence of 11 and 8 peaks in S-1 and S-2, respectively corresponding to the different phytochemicals and some peaks resembles the main constituents saffronol and crocin in both the samples. The pharmacognostic, physiochemical and phytochemical parameters evaluated in this study would be useful for identification of this highly prized and commonly adulterated plant used in various pharmaceutical and food preparations.