عوامل مؤثر بر مصرف بیش از حد مجاز کودهای نیتروژنه در زراعت زعفران (مطالعه موردی: شهرستان تربت حیدریه)

مصرف مقادیر بالای کودهای نیتروژنه علاوه بر اینکه هدف کشاورز که همان افزایش محصول است را برآورده نمی‌کند، باعث ایجاد آلودگی‌های زیست‌محیطی می‌شود. این سؤال که چگونه به بهترین شیوه مصرف کود نیتروژنه توسط کشاورزان تحت تأثیر قرار گیرد تا آلودگی‌های حاصله بدون تأثیر بر رفاه و فرصت‌های توسعه‌ای کاهش یابد، سؤال مهمی است که باید مورد ارزیابی قرار گیرد. در این مطالعه عوامل مؤثر بر مصرف بهینه کود نیتروژنه در منطقه تربت حیدریه، به عنوان عمده‌ترین منطقه تولید زعفران، مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته است. بدین منظور از اطلاعات مربوط به 400 زعفران‌کار که در سال 1395 از منطقه تربت حیدریه جمع‌آوری گردید، استفاده شده است. نتایج حاصل از برآورد الگوی لاجیت حاکی از ارتباط مثبت متغیرهای سن مزرعه زعفران، سن کشاورز، اندازه مزرعه، دفعات آبیاری و داشتن شغل غیرزراعی با سطح مصرف کود نیتروژنه و ارتباط منفی میان متغیرهای سطح تحصیلات، میزان مصرف کود حیوانی، حاصلخیزی خاک، قیمت کود نیتروژنه، تجربه و عضویت در تعاونی روستایی با سطح مصرف کود نیتروژنه بود. بر اساس این نتایج، تلاش برای افزایش آگاهی زعفران‌کاران در مدیریت مصرف کود، ارائه راهکارهای اکولوژیکی جدید به ویژه برای مزارع بزرگ و استفاده از سیاست‌های قیمتی با هدف جایگزینی نهاده‌های دیگر مانند کودهای بیولوژیک پیشنهاد می‌شود.

Overuse of nitrogen fertilizers does not meet the farmer’s goal of increasing the product, but also causes environmental contamination. The question of how best to use these fertilizers is affected by farmers to reduce pollution without affecting their welfare and developmental opportunities are important questions that need to be evaluated. In this study, effective factors on the optimal use of nitrogen fertilizer in Torbat Heydarieh, as the main production area of saffron, have been investigated and analyzed. To this end, the information about 400 saffron farmers that were collected during the year 2016 from Torbat Heydarieh region has been used. The results of Logit model show a positive relationship between the age of the farm, the age of the farmer, the size of the farm, the frequency of irrigation and the occupation outside the field and the level of N fertilizer application; and the negative relationship between variables of education level, amount of animal manure, soil fertility, N fertilizer price, experience and membership in rural cooperative with N fertilizer level. Based on these results, efforts should being made to increase awareness of saffron farmers in managing fertilizer use, offering new ecological approaches, especially for large farms, and using pricing policies aimed at replacing other inputs, such as biological fertilizers.