پتانسیل نوروپروتکتیو متابولیت‌های زعفران در بیماری پارکینسون

بیماری پارکینسون (PD) یک اختلال نورودژنراتیو ناتوان‌کننده است که با از دست‌دادن پیشرونده نورون‌های دوپامینرژیک مشخص می‌شود. اگرچه درمان‌های دارویی فعلی علائم را کاهش می‌دهند، اما اغلب عوارض جانبی ایجاد می‌کنند و ممکن است از پیشرفت بیماری جلوگیری نکنند که این امر نیاز به جایگزین‌های نوروپروتکتیو ایمن‌تر را برجسته می‌کند. محصولات طبیعی مانند زعفران (Crocus sativus L.) به دلیل خواص فارماکولوژیک و تغذیه‌ای به عنوان کاندیدهای امیدوارکننده ظاهر شده‌اند. در حالی که مطالعات قبلی زعفران و عصاره‌های آن را در زمینه PD بررسی کرده‌اند، هیچ مروری به طور جامع نقش‌های خاص متابولیت‌های ثانویه اصلی آن را تحلیل نکرده است. ترکیبات زیست‌فعال زعفران، به ویژه کروسئین، کروسین‌ها و سافرانال، پتانسیل درمانی قابل توجهی در مطالعات in vitro، in vivo و بالینی نشان داده‌اند. نشان داده شده است که کروسئین تجمع α-synuclein را مهار کرده و یکپارچگی میتوکندریایی را حفظ می‌کند. کروسین‌ها اثرات نوروپروتکتیو از خود نشان می‌دهند، از جمله مهار تشکیل فیبریل آمیلوئید، محافظت از نورون‌های دوپامینرژیک و تقویت انعطاف‌پذیری سیناپسی از طریق مسیرهایی مانند PI3K/Akt/mTOR. قابل ذکر است که پیکروکروسین عمدتاً مطالعه نشده باقی مانده و نشان‌دهنده یک شکاف تحقیقاتی قابل توجه است. سافرانال در مدل‌های پیش‌بالینی PD کارایی نشان داده است، با اثرات امیدوارکننده بر حفظ نورون دوپامینرژیک، بهبود عملکرد و تنظیم آپوپتوز. با این حال، برای تأیید بیشتر پتانسیل درمانی آن، انجام کارآزمایی‌های بالینی ضروری است. این مرور یافته‌های موجود را برجسته می‌کند، به طور انتقادی ادبیات را بررسی می‌کند و مکانیسم‌های کاوش‌نشده از جمله مسیرهای نوروتروفیک و میتوکندریایی را به عنوان اهداف امیدوارکننده برای تحقیقات آینده شناسایی می‌کند و در نهایت راه را برای راهبردهای درمانی نوآورانه در مدیریت PD هموار می‌کند.

Parkinson’s disease (PD) is a debilitating neurodegenerative disorder characterized by the progressive loss of dopaminergic neurons. Although current pharmaceutical treatments mitigate symptoms, these frequently induce adverse effects and may not prevent disease progression, highlighting the need for safer neuroprotective alternatives. Natural products like saffron (Crocus sativus L.) have emerged as promising candidates due to their pharmacological and nutritional properties. While prior studies have investigated saffron and its extracts in the context of PD, no review has comprehensively analyzed the specific roles of its major secondary metabolites. Saffron’s bioactive compounds, particularly crocein, crocins, and safranal, have demonstrated significant therapeutic potential across in vitro, in vivo, and clinical studies. Crocein has been shown to inhibit α-synuclein aggregation and preserve mitochondrial integrity. Crocins exhibit neuroprotective effects, including inhibition of amyloid fibril formation, protection of dopaminergic neurons, and enhancement of synaptic plasticity through pathways such as PI3K/Akt/mTOR. Notably, picrocrocin remains unstudied mainly, representing a significant research gap. Safranal has shown efficacy in preclinical PD models, with promising effects on dopaminergic neuron preservation, under function improvement, and apoptosis regulation. However, clinical trials are warranted to validate its therapeutic potential further. This review highlights existing findings, critically examines the literature, and identifies underexplored mechanisms, including neurotrophic and mitochondrial pathways, as promising targets for future research, ultimately paving the way for innovative therapeutic strategies in PD management.