بررسی تنوع ژنتیکی صفات رویشی اکوتایپ های زعفران خوراکی (Crocus sativus L.) تحت شرایط تنش سرما

به منظور بررسی اثر تنش سرما بر صفات اکوتیپهای زعفران (.L sativus Crocus ،)آزمایشی بر روی پنج اکوتیپ شامل(تربت حیدریه، فردوس، گناباد، قائن، کاشمر) در قالب طرح کاملًا تصادفی با چهار تکرار به صورت گلدانی در سال 1392 انجام پذیرفت. دو شرایط دمایی 25 شرایط غیرتنش( و پنج درجه سانتیگراد )شرایط تنش( در اتاقک رشد بر اکوتیپها اعمال و برخی صفات مورفولوژیک اندازهگیری شدند. نتایج تجزیه واریانس نشان داد که اختلاف معنیداری در سطح احتمال یک درصد بر روی اکثر صفات مورد مطالعه وجود داشت. نتایج تجزیه عاملی، به روش مؤلفه های اصلی نشان داد که سه مؤلفه در مجموع، 6/84 درصد از تغییرات صفات در شرایط بدون تنش و چهار مؤلفه 12/86 درصد از تغییرات صفات تحت تنش را توجیه نمودند. در تجزیه کالستر در شرایط بدون تنش مشخص شد که اکوتیپهای قائن، گناباد، کاشمر و فردوس در کالستر اول و اکوتیپ تربت حیدریه در کالستر دوم و تحت شرایط تنش، اکوتیپهای تربتحیدریه و فردوس در کالستر اول، اکوتیپهای کاشمر و گناباد در کالستر دوم و اکوتیپ قائن نیز در سومین کالستر قرار گرفتند. آنالیز تابع تشخیص نشان داد که یک تابع با مقدار ویژه(5۱/6۱ ،) ۱00 درصد تغییرات اکوتیپ های مورد بررسی را از نظر صفات مورد مطالعه توجیه نمود. آنالیز تابع تشخیص تحت شرایط تنش نشان داد که دو تابع در مجموع ۱00 درصد از تنوع اکوتیپ های مورد مطالعه را از نظر صفات مورد بررسی توجیه نمودند که فقط تابع اول دارای مقدار ویژه بزرگتر از یک بود. بر اساس جدول پیش بینی عضویت گروه ها اکوتیپ های موجود در هریک از سه گروه حاصل از برش دندروگرام با ۱00 درصد احتمال به طور صحیح تقسیم بندی شده اند. به طور کلی، اکوتیپ های تربت حیدریه و فردوس که از نظر عملکرد بیولوژیک تحت شرایط سرما بیشترین میزان را داشته و در یک کالستر قرار گرفتند؛ برای کاشت در مناطق سرد سیر می توانند مورد نظر باشند.

In order to study the effects of chilling stress on saffron ecotypes traits, a completely randomized design as pot experiment with four replicates on five ecotypes (including Torbat Heydarieh, Ferdows, Gonabad, Ghaen, and Kashmar) was performed. Two temperatures (25° C (as non-stress conditions) and 5° C (as stress conditions) were applied to the ecotypes in the growth chamber (germinator) and twelve morphological traits were measured. The results of analysis of variance showed that there was a significant difference in the most studied traits at 1% probability level. The factor analysis based on PCA showed that three components totally explained 84.6% of the studied traits under non-stress conditions and four components totally explained 86.12% of the studied traits under stress conditions. Cluster analysis under non-stress conditions revealed that Ghaen, Gonabad, Kashmar and Ferdows ecotypes were in the first cluster and Torbat Heydarieh ecotype in the second cluster. Based on cluster analysis results under stress conditions, Torbat Heydarieh and Ferdows ecotypes were in the first cluster, the Kashmar and Gonabad ecotypes were in the second cluster, and the Ghaen ecotype was in the third cluster. The discriminant analysis showed a function with Eigenvalue (61.51%) explained 100% of ecotypes variation under non-stress condition while two functions explained 100% of ecotypes variation under stress condition, with only the first function had a specific eigenvalue greater than 1. According to the group membership prediction table, the ecotypes in each of the three groups of dendrogram cuts
were correctly divided by 100% probability. It can be concluded that the ecotypes of Torbat-e Heydarieh and Ferdows which grouped in one cluster and had the highest biologic yield under chilling conditions can be recommended for cultivation in cold regions.