فیتوشیمی، فارماکولوژی و کاربردهای بالقوه بالینی Crocus sativus L. (زعفران): یک بررسی

زعفران (Crocus sativus L.) ارزشمندترین محصول غذایی دارویی به دلیل اهمیت آن در اقتصاد کشاورزی ایران است. این گیاه از دوران باستان نه تنها به‌عنوان چاشنی آشپزی، بلکه به‌عنوان منبع رنگ، عطر و دارو ارزشمند بوده است. زعفران به دلیل کاربردهای متنوعی مانند افزودنی غذایی و عامل تسکین‌دهنده برای بسیاری از بیماری‌های انسانی شناخته شده است. از نظر دارویی، زعفران به‌عنوان تونیک و ضدافسردگی در نظر گرفته می‌شود و در فرهنگ‌های باستانی مختلف برای تقویت هضم، تسکین سرفه، صاف کردن قاعدگی، شل کردن اسپاسم عضلانی، آرام کردن اضطراب و بهبود خلق‌وخو استفاده شده است. تحقیقات فیتوشیمیایی زعفران منجر به جداسازی و شناسایی تعدادی از ترکیبات شیمیایی فعال شده است. کلاله زعفران دارای ترکیبات زیست‌فعال مانند سافرانال، کروسین، کروستین، پیکروکروسین، کامپفرول و فلاونوئید است.

این ترکیبات زیست‌فعال را می‌توان با استفاده از روش‌های متداول (ماسراسیون، استخراج حلالی، استخراج سوکسله، تقطیر بخار یا هیدروتقطیر) و تکنیک‌های نوین (استخراج غشای مایع امولسیونی، استخراج با کمک اولتراسوند، استخراج با کمک آنزیم، استخراج میدان الکتریکی پالسی، استخراج با کمک مایکروویو و استخراج سیال فوق بحرانی) استخراج کرد. این بررسی مروری با هدف ارائه درک بهتر و بررسی جامع از فیتوشیمی، فارماکولوژی و کاربردهای بالینی Crocus sativus L. (زعفران) انجام شده است، که بدین ترتیب به تحقیقات و توسعه بیشتر زعفران در زمینه‌های دارویی و آرایشی کمک می‌کند.

Saffron (Crocus sativus L.) is the most valuable medicinal food product because of its importance in Iran’s agricultural economy. It has been valued since antiquity not only as a culinary condiment but also as a source of dye perfume and medicine. It is well known for its diverse uses such as a food additive and a palliative agent for many human diseases. Medicinally, Saffron is regarded as tonic and antidepressant and has been used in various ancient cultures for strengthening digestion, relieving coughs, smoothing menstruation, relaxing muscle spasms, calming anxiety and improving mood. Phytochemical investigation of Saffron has led to the isolation and characterization of a number of active chemical constituents.

The stigma of saffron has bioactive compounds such as safranal, crocin, crocetin, picrocrocin, kaempferol and flavonoid. These bioactive compounds can be extracted using conventional (maceration, solvent extraction, soxhlet extraction, vapor or hydrodistillation), novel techniques (emulsion liquid membrane extraction, ultrasound-assisted extraction, enzyme-associated extraction, pulsed electric field extraction, microwave-assisted extraction and supercritical fluid extraction). The present review aims to typically provide a better understanding and a comprehensive overview of the phytochemistry, pharmacology and clinical applications of Crocus sativus L. (saffron), thereby assisting further research and development of saffron in the medicinal and cosmetic fields.