تغییرات مورفو-فیزیولوژیکی القا شده در زعفران با استفاده از پرتوی گاما

به منظور بررسی تنوع ژنوتیپ‌های پرتوگیری شده در دو سطح ۱۵ و ۱۸ گری اشعه گاما به همراه ژنوتیپ کنترل (بدون تابش)، یک آزمایش در قالب طرح کاملاً تصادفی در گلخانه دانشگاه یزد انجام شد. نتایج تحلیل واریانس نشان داد که جهش‌یافتگان نسل اول و ژنوتیپ کنترل از نظر هشت ویژگی مورفولوژیکی و محتوای کل کاروتنوئید به طور معنی‌داری متفاوت بودند. در حالی که از نظر تعداد ساقه‌ها، تعداد گل‌ها و همچنین محتوای کلروفیل و پرولین برگ، تفاوت معنی‌داری بین آن‌ها وجود نداشت. بر اساس نتایج تحلیل خوشه‌ای، ژنوتیپ‌های مورد مطالعه به دو گروه تقسیم شدند و صحت گروه‌بندی بر اساس تابع تشخیص ۹۳٪ بود. گروه اول شامل ۲۴ جهش‌یافته ۱۸ گری و یک ژنوتیپ کنترل بود. تمام جهش‌یافتگان ۱۵ گری، ۶ جهش‌یافته ۱۸ گری و ۱۰ ژنوتیپ کنترل در گروه دوم قرار داشتند.

براساس نمایش گرافیکی روش تحلیل بای‌پلات، ۷ موتانت در دوز ۱۸ گی و ۵ موتانت در دوز ۱۵ گی پرتو در رأس‌های چندضلعی قرار گرفتند، که بیشترین تفاوت بین آن‌ها و ژنوتیپ بدون پرتو را نشان داد. بر این اساس، صفات مرتبط با عملکرد گیاه و رشد تولیدمثلی بیشترین تأثیر را در تعیین موتاسیون‌های برتر داشتند. مطابق هدف این مطالعه، دوز ۱۵ گی پرتو گاما منجر به موتاسیون‌هایی با عملکرد بهتر شد و دوز ۱۸ گی باعث تنوع مورفو-فیزیولوژیکی بیشتری در ساقه‌های زعفران شد.

In order to investigate the diversity of irradiated genotypes at two levels of 15 and 18 Gy gamma ray with control genotype (without radiation), an experiment was conducted in a completely randomized design in the greenhouse of Yazd University. The results of analysis of variance showed that the first generation mutants and control genotype were significantly different in terms of eight morphological characteristics and total carotenoid content. While there was no significant difference among them based on the number of stems, number of flowers as well as chlorophyll and leaf proline content. Based on the results of cluster analysis, the studied genotypes were divided into two groups and the accuracy of grouping based on the detection function was 93%.

The first group consisted of 24 18-Gy mutants and a control genotype. All of 15 Gy mutants, 6 mutants of 18 Gy and 10 control genotypes were in the second group. Based on the graphical representation of biplot analysis method, 7 mutants at 18 Gy dose and 5 mutants in 15 Gy radiation dose were located in polygonal vertices, which showed the greatest difference between them and genotype without radiation. Accordingly, traits related to plant yield and reproductive growth had the greatest effect in determining superior mutations. According to the aim of this study, 15 Gy dose of gamma radiation resulted in mutations with better performance and 18 Gy dose caused more morpho-physiological diversity in saffron stems.