گیاهان دارویی مورد استفاده سنتی برای مدیریت اضطراب در طب ایرانی

هدف: اضطراب یک اختلال روانی شایع است که کیفیت زندگی را به‌شدت تحت تأثیر قرار می‌دهد. طب سنتی ایران (TIM) مدت‌هاست که از گیاهان دارویی به‌عنوان راهکارهایی طبیعی و کم‌عارضه برای مدیریت اضطراب بهره می‌برد. هدف این مطالعه، شناسایی گیاهان دارای خواص ضد اضطرابِ ثبت‌شده در متون طب سنتی ایران و بررسی مکانیسم‌های اثر آن‌هاست.
روش‌ها: جستجویی نظام‌مند در متون معتبر طب سنتی ایران، فارماکوپه‌های گیاهی و پایگاه‌های داده علمی آنلاین انجام شد. گیاهان دارویی که اثرات ضد اضطراب آن‌ها گزارش شده بود، شناسایی و مکانیسم‌های اثرشان تحلیل گردید.
یافته‌ها: گیاهان شناسایی‌شده عبارت‌اند از: بادرنجبویه (*Melissa officinalis*)، سنبل‌الطیب (*Valeriana officinalis*)، گل‌گاوزبان (*Borago officinalis*)، اسطوخودوس (*Lavandula angustifolia*)، زعفران (*Crocus sativus*)، بابونه (*Matricaria chamomilla*)، زنجبیل (*Zingiber officinale*)، دارچین (*Cinnamomum verum*)، رازیانه (*Foeniculum vulgare*)، شیرین‌بیان (*Glycyrrhiza glabra*)، گل ساعتی (*Passiflora incarnata*)، مرزنجوش (*Origanum majorana*)، چای سبز (*Camellia sinensis*)، رزماری (*Rosmarinus officinalis*)، علف چای/هوفاریقون (*Hypericum perforatum*)، سنجد (*Elaeagnus angustifolia*)، گل محمدی (*Rosa damascena*)، زرشک (*Berberis vulgaris*)، خار مریم (*Silybum marianum*)، شوید (*Anethum graveolens*)، ختمی (*Alcea rosea*)، سنبل‌الطیب کوهی (*Valeriana montana*)، بید سفید (*Salix alba*)، گونه‌های مختلف رز (*Rosa spp.*)، کندر (*Boswellia serrata*) و کاسنی (*Cichorium intybus*). این گیاهان از طریق تعدیل انتقال‌دهنده‌های عصبی، تنظیم هورمونی، فعالیت آنتی‌اکسیدانی و بهبود کیفیت خواب، اثرات ضد اضطراب خود را اعمال می‌کنند.
نتیجه‌گیری: گیاهان داروییِ مبتنی بر طب سنتی ایران، راهکارهایی امیدوارکننده، ایمن و مکمل برای مدیریت اضطراب محسوب می‌شوند. با این حال، تعیین دوزهای استاندارد، تضمین کیفیت فرمولاسیون و انجام کارآزمایی‌های بالینی دقیق برای اثبات اثربخشی و دستیابی به نتایج درمانی تکرارپذیر، ضروری است.

Objective: Anxiety is a prevalent psychological disorder that substantially impairs quality of life. Traditional Iranian Medicine (TIM) has long utilized medicinal plants as natural, low-side-effect interventions for anxiety management. This study aims to identify TIM-documented plants with anxiolytic properties and to explore their underlying mechanisms of action.
Methods: A systematic search was conducted across reputable TIM texts, herbal pharmacopoeias, and online scientific databases. Medicinal plants reported to have anxiolytic effects were identified, and their mechanisms of action were analyzed.
Results: Identified plants include Melissa officinalis L., Valeriana officinalis L., Borago officinalis L., Lavandula angustifolia Mill., Crocus sativus L., Matricaria chamomilla L., Zingiber officinale Roscoe, Cinnamomum verum J. Presl, Foeniculum vulgare Mill., Glycyrrhiza glabra L., Passiflora incarnata L., Origanum majorana L., Camellia sinensis (L.) Kuntze, Rosmarinus officinalis L., Hypericum perforatum L., Elaeagnus angustifolia L., Rosa damascena Mill., Berberis vulgaris L., Silybum marianum (L.) Gaertn., Anethum graveolens L., Alcea rosea L., Valeriana montana Scop., Salix alba L., Rosa spp., Boswellia serrata Roxb., and Cichorium intybus L. These plants exert anxiolytic effects via neurotransmitter modulation, hormonal regulation, antioxidant activity, and sleep enhancement.
Conclusion: TIM-based medicinal plants represent promising, safe, and complementary strategies for anxiety management. Nonetheless, establishing standardized dosages, ensuring formulation quality, and conducting rigorous clinical trials are crucial to validate efficacy and achieve reproducible therapeutic outcomes