مقایسه پروفایل متابولیکی زعفران‌های مناطق مختلف استان خراسان رضوی بر اساس خاستگاه جغرافیایی آنها با استفاده از تکنیک کروماتوگرافی گازی-طیف سنجی جرمی

زعفران گیاهی از گونه کروکوس ساتیووس از ارزشمندترین گیاهان بومی ایران بوده و در جهان به عنوان گران قیمت ترین ادویه و طلای سرخ مشهور شده است. کلاله زعفران حاوی سه ترکیب اصلی کروسین (رنگدانه های کاروتنوئیدی محلول در آب)، پیکروکروسین (گلیکوزید تلخ مزه) و سافرانال (جزء اصلی مواد فرار معطر زعفران) میباشد. این مطالعه به منظور تعیین و مقایسه ی متابولیت های موجود در انواع زعفران های متفاوت بر اساس خاستگاه جغرافیایی آن­ها با استفاده از تکنیک کروماتوگرافی گازی-طیف سنجی جرمی انجام شد و ۱۲ متابولیت فرار مربوط به زعفران های هفت منطقه مختلف خراسان رضوی مورد مقایسه قرار گرفتند. این مناطق عبارت بودند از تایباد، نیشابور،تربت حیدریه، تربت جام، زاوه، رشتخوار و کاشمر.

نتایج تجزیه و تحلیل های آماری ( تست آنالیز واریانس ANOVA و به دنبال آن تست دانکن) نشان دادند که در سطح اطمینان ۹۵% این نمونه ها در سطح پنج متابولیت فرار در این مناطق تفاوت معنی دار داشته و همین امر باعث تمایز زعفران مناطق مختلف از یکدیگر شده است. این متابولیت های فرار شامل سافرانال، مگاستیگما ۴-۶-۸ ترین، آلفا گایین، ایکوزان و ویتامین E می باشند که مسئول عطر و خواص درمانی زعفران هستند. نتایج این مطالعه نشان می دهد که علیرغم شباهت در محتویات متابولیکی زعفران ها تفاوت های معناداری بین سطح برخی ازمتابولیت ها وجود دارد اگرچه این مناطق نزدیک به هم هستند. این تفاوت ها نشان می دهد که این زعفران ها می توانند به اهداف مختلفی شامل صنایع دارویی، غذایی، آرایشی و بهداشتی استفاده شوند. زعفران تربت جام مناسب برای استفاده در صنایع غذایی می باشد چون متابولیت مسئول عطر در آن غلظت بالایی دارد و زعفران منطقه تایباد مناسب برای مصرف در صنایع دارویی، آرایشی و بهداشتی می باشد. کیفیت زعفران کاشمر از بقیه پایین تر است.

Saffron, a plant of the Crocus sativus species, is one of the most valuable native plants of Iran and is known worldwide as the most expensive spice and ‘red gold.’ The saffron stigma contains three main compounds: crocin (water-soluble carotenoid pigments), picrocrocin (a bitter glycoside), and safranal (the main component of saffron’s volatile aromatic substances). This study was conducted to identify and compare the metabolites present in different types of saffron based on their geographical origin using gas chromatography-mass spectrometry (GC-MS). Twelve volatile metabolites related to saffron from seven different regions of Khorasan Razavi were compared. These regions were Taybad, Nishapur, Torbat Heydariyeh, Torbat Jam, Zaveh, Rashtkhvar, and Kashmar.

The results of statistical analyses (ANOVA followed by Duncan’s test) showed that, at a 95% confidence level, these samples had significant differences in five volatile metabolites among these regions, which contributed to distinguishing saffron from different areas from one another.These volatile metabolites include safranal, megastigma-4,6,8-triene, alpha-guaiene, eicosane, and vitamin E, which are responsible for the aroma and therapeutic properties of saffron. The results of this study indicate that despite the similarity in the metabolic contents of saffron, there are significant differences in the levels of some metabolites, even though these regions are geographically close. These differences suggest that these saffrons can be used for various purposes, including pharmaceutical, food, cosmetic, and health industries. Saffron from Torbat-e Jam is suitable for use in the food industry because it has a high concentration of the metabolite responsible for aroma, while saffron from Taybad is suitable for consumption in pharmaceutical, cosmetic, and health industries. The quality of Kashmar saffron is lower than the others.