مقایسه روش‌های مولکولی و ریخت‌شناسی در مطالعه همزیستی قارچ‌های میکوریزی آربروسکوالر گیاه زعفران (Crocus sativus L.)

شناسایی قارچ‌های همزیست میکوریز آربروسکوالر گیاه زعفران که در فصل‌های سال با تنش‌های محیطی فراوان اعم از اقلیمی و خاکی مواجه است، جهت کاربرد افزایش رشد و تولید گیاه و مقاومت به عوامل بیماری‌زا اهمیت ویژه‌ای دارد. وجود اسپور قارچ‌های همزیست میکوریز آربروسکوالر در خاک ریزوسفر گیاه زعفران سه منطقه از مزارع شهرستان گناباد بررسی شد. همچنین کلنی‌زاسیون ریشه و تنوع قارچ‌های همزیست با زعفران طی دو سال متوالی ۱۳۹۲-۱۳۹۳ مبتنی بر روش‌های ریخت‌شناسی و مولکولی انجام شد. علاوه بر این، کشت تله با استفاده از گیاه سورگرم و خاک سه منطقه کشت زعفران انجام شد. روش مولکولی با استفاده از PCR آشپانه‌ای حاصل از تکثیر زیر واحد کوچک rRNA قارچ‌های کلنیزه انجام شد. طی بررسی اسپورهای موجود در اطراف خاک ریزوسفر سه گونه اسکوتلوسپورا دیپروپورسنس، ریزوفاگوس آگرگاتوس و فونلیفورمیس کالبدونیوم شناسایی شدند. کلنیزه‌ها در ریشه زعفران در طبیعت تنها در یک منطقه مشاهده شد در حالی که کلنیزه‌ها در گیاه سورگرم در خاک مناطق کشت زعفران بین ۲۱ تا ۴۱ درصد متغیر بود؛ در مورد زعفران بیش از ۱/۵ درصد مشاهده نشد. با وجود این، نتایج مولکولی همزیستی آنها را در تمام مناطق مطالعه‌شده زعفران و گیاه سورگرم نشان داد. این نتایج کلنی‌زاسیون زعفران را با ریزوفاگوس ایرانیکوس و ف. کالبدونیوم نشان دادند. تنوع گونه‌ای قارچ‌های همزیست در سورگرم و زعفران متفاوت بود و بر اساس مقایسه نتایج همزیستی مبتنی بر ریخت‌شناسی و مولکولی، به نظر می‌رسد که روش مولکولی ارائه‌شده شاخص مناسب‌تری برای وجود همزیستی است در حالی که روش‌های کلاسیک نتایج متفاوت و گاه گمراه‌کننده‌ای ارائه می‌کنند.

Evaluation of symbiosis between Arbuscular mycorrhizal fungi (AMF) and Saffron (_Crocus Sativus_ L.) is important because this strategic plant encounters with many environmental stresses such as climatic and edaphic stresses during seasons and the AMF can let the crops increase their productivity along with the improvement of their resistance to stress factors and pathogens. The spores of AMF around rhizosphere of saffron were studied in three fields of Gonabad, Khorasan province, Iran (2013-14). Moreover, the colonization of mycorrhizal fungi with saffron and sorghum trap were studied in three regions using morphologic and molecular methods by nested PCR and amplification of small subunit of rRNA gene fragments. Three species of arbuscular mycorrhizal fungi, _Scutellospora dipurpurescens_, _Funneliformis caledonius_ and _Rhizophagus aggregatus_ were identified in the soil around rhizosphere of the saffron of three regions. The colonization of sorghum trap in the soil of saffron cultivation areas was among 21 -41%, while the colonization in the natural Saffron field was 1.5% and just in one area. However, the nested PCR results revealed the colonization of Saffron in all 3 regions. These results showed the colonization of Saffron _by Rhizophagus iranicus_ and _F. caledonius_. The genus and species diversity of AMF Saffron and Sorghum are different. Moreover, the hereby proposed molecular method is a more precise approach to identify AMF colonization with Saffron while classical methods may provide different and misleading results.