معرفی شیوه‌های مدیریت پایدار و ناپایدار در کشت زعفران (مطالعه موردی: شهرستان گناباد)

نتایج نشان می‌دهد که عملکرد زعفران در ایران طی سال‌های 1971 تا 2017 تا 44٪ کاهش یافته است که یکی از دلایل آن مدیریت ناپایدار در کشت این محصول است. بنابراین، مطالعه حاضر با هدف شناسایی شیوه‌های کشاورزی پایدار و ناپایدار در کشت زعفران در شهرستان گناباد، ارتقای مدیریت و ارائه راهنمایی برای مطالعات آینده در زمینه ارزیابی وضعیت پایداری تولید زعفران انجام شد. برای نیل به اهداف، پرسشنامه‌ای بین 101 کشاورز با تجربه زعفران در گناباد توزیع شد. پس از شناسایی شیوه‌های مهم، تأثیر این فعالیت‌ها بر پایدارپذیری اکوسیستم مورد بررسی قرار گرفت. سپس، با توجه به ضرورت جلوگیری از فعالیت‌های کشاورزی ناپایدار، ضریب اهمیت این فعالیت‌ها بر اساس نظر کارشناسان (روش دلفی) و ماتریس مقایسه زوجی محاسبه شد.بر اساس نتایج، پنج عملیات کشاورزی شامل استفاده از کود دامی، تنوع زراعی فراهم‌شده توسط سیستم‌های کشت مخلوط و چندمحصولی، استفاده از محلول‌ها و کودهای ریزمغذی، اعمال حداقل شخم و کودهای آلی به عنوان عملیات‌های پایدار طبقه‌بندی شدند. همچنین، هفت فعالیت شامل مصرف بالای کودهای شیمیایی، کاشت با تراکم بالا، علف‌کش‌ها و سموم شیمیایی، آبیاری غرقابی، چرا در مزرعه، استفاده از ادرار و مدفوع انسانی و سوزاندن باقیمانده‌های زعفران به عنوان فعالیت‌های کشاورزی ناپایدار طبقه‌بندی شدند. از نظر کارشناسان، استفاده از کودهای شیمیایی و کاشت با تراکم بالا به عنوان ناپایدارترین فعالیت‌های کشاورزی در کشت زعفران شناخته می‌شوند و بقیه در اولویت‌های بعدی قرار دارند.بنابراین، اتخاذ سیاست‌های مناسب به منظور تقویت نگرش کشاورزان نسبت به شیوه‌های کشاورزی پایدار و افزایش آگاهی کشاورزان درباره اثرات منفی و بلندمدت شیوه‌های کشاورزی ناپایدار، به ویژه استفاده زیاد از کودهای شیمیایی و تراکم بالای غده در کشت زعفران، برای تأمین پایداری در کشت محصولات ضروری است.

The results show that saffron yield in Iran have decreased up to 44% during 1971-2017 which one of its reasons is unsustainable management of the cultivation. Therefore, the present study aimed at identifying sustainable and unsustainable agricultural practices in saffron cultivation in Gonabad township, enhancing the management and providing guidelines on future studies in the field of assessing sustainability status of saffron production. To achieve the objectives, a questionnaire was distributed among 101 experienced saffron farmers in Gonabad.After identifying important practices, the impact of these activities on the ecosystem sustainability was investigated. Afterwards, considering the necessity of avoiding unsustainable farming activities, the importance coefficient of these activities was calculated based on experts’ opinions (Delphi method) and Pairwise Comparison Matrix. Based on the results, five farming operations including manure application, agronomic diversity provided by intercropping and multi-cropping systems, use of micronutrient solutions and fertilizers, application of minimum tillage and organic fertilizers were categorized as sustainable operations. Also, seven activities including high use of chemical fertilizers, high-density planting, herbicides and chemical pesticides, flood irrigation, grazing on farms, human urine and feces and burning saffron residuals were categorized as unsustainable farming activities. From the viewpoint of the experts, the use of chemical fertilizers and high-density planting are recognized as the most unsustainable farming activities in saffron cultivation and the rest are in the next priorities. Therefore, undertaking appropriate policies in order to boost farmers’ attitudes towards sustainable agricultural practices and increasing the awareness of farmers about the negative and long-term effects of unsustainable farming practices, especially high use of chemical fertilizers and high-density of corm in saffron cultivation are essential to provide sustainability in the crop cultivation.