مطالعه عملکرد زراعی و سودآوری اقتصادی کشت مخلوط زیره سبز و زعفران تحت شرایط اقلیمی منطقه قهستان خراسان جنوبی

این تحقیق با هدف بررسی جنبه‌های زراعی و اقتصادی کشت مخلوط افزایشی زیره سبز و زعفران در منطقه قهستان استان خراسان جنوبی در سال زراعی 1402-1401 انجام گرفت. آزمایش به صورت طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در داخل مزرعه زعفران سه ساله انجام شد. تیمارهای آزمایش شامل تراکم‌های مختلف کشت مخلوط افزایشی زیره سبز در زعفران شامل صفر، 30، 60 و 120 بوته در مترمربع (به ترتیب معادل صفر، 25، 50 و 100 درصد تراکم مطلوب آن) بود. نتایج نشان داد که شاخص نسبت برابری زمین (LER) در تمامی تیمارها بالاتر از یک بود. بیشترین عملکرد کلاله زعفران (0.41 کیلوگرم در هکتار) در تیمار مخلوط با 60 بوته زیره سبز در مترمربع حاصل شد. بیشترین مقادیر LER به ترتیب 1.94 و 1.92 در تیمارهای 30 و 60 بوته زیره سبز در مترمربع به دست آمد. مجموع ارزش نسبی (RVT) نیز در تمامی نسبت‌های کشت بیشتر از یک بود. بیشترین مقدار شاخص سودمندی اقتصادی (IA) به میزان 0.065 نیز در تیمار مخلوط زعفران با 60 بوته زیره سبز در مترمربع حاصل شد. از این رو، کشت مخلوط افزایشی زیره سبز در مزارع زعفران به ویژه تراکم 60 بوته در مترمربع، ضمن عدم تأثیر معنی‌دار بر عملکرد زعفران، به جهت استفاده بهتر از زمین و سودمندی اقتصادی، قابلیت استفاده در این منطقه را دارد.

This study aimed to explore the agronomic and economic implications of intercropping cumin and saffron in the Ghohestan region of South Khorasan province at a private research farm, under the supervision of the Faculty of Agriculture, University of Birjand, during the 2022-2023 period. To assess saffron’s performance when intercropped with cumin, an experiment was conducted using a randomized complete block design with three replications in a uniform three-year-old saffron field. The experimental treatments involved different densities of cumin cultivation in the saffron field, including 0, 30, 60, and 120 plants per square meter (0, 25, 50, and 100% of its optimal density, respectively). The findings revealed that the LER index exceeded one in all treatment groups. The highest saffron stigma yield, recorded at 0.41 kg/ha, was achieved with an intercropping density of 60 cumin plants per square meter. The highest LER values were 1.94 and 1.92, obtained through the treatments with 30 and 60 cumin plants per square meter, respectively. Additionally, the Relative Value Total (RVT) was above one across all intercropping ratios. The greatest Intercropping Advantage index (IA) that was recorded at 0.065; was also achieved with the 60 plants per square meter cumin treatment. Consequently, increasing the cumin planting density in saffron fields, particularly at 60 plants per square meter, did not significantly affect saffron yield, leading to a recommendation for farmers in this region to adopt this practice for improved land use and economic benefit.