مبارزه با تقلب در زعفران: مروری سیستماتیک بر شیوه‌های تقلب، فناوری‌های تشخیص، توصیه‌ها و چالش‌ها

زعفران، ارزشمندترین ادویه جهان، با تهدیدهای فراگیر ناشی از تقلب در مواد غذایی مواجه است که اصالت، ارزش اقتصادی و ایمنی مصرف‌کننده را به خطر می‌اندازد. این بررسی سیستماتیک، شواهد حاصل از ۲۳ مطالعه را برای ارزیابی شیوع، روش‌ها، تأثیرات و استراتژی‌های تشخیص تقلب در زعفران ترکیب می‌کند. با پیروی از دستورالعمل‌های PRISMA، مقالات بررسی‌شده توسط همتایان از PubMed، Scopus و ScienceDirect (2015-2025) مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. یافته‌ها نشان می‌دهد که ۲۰ تا ۳۰ درصد از زعفران تجاری در سطح جهان تقلب می‌شود، هرچند با اختلافات منطقه‌ای قابل توجه (به عنوان مثال، ۳.۵ درصد در بازارهای تنظیم‌شده اتحادیه اروپا در مقابل ۶۰ درصد در هند)، که ناشی از انگیزه‌های اقتصادی و شکاف‌های نظارتی است. شیوه‌های رایج تقلب شامل جایگزینی با گلرنگ، گل همیشه بهار یا زردچوبه؛ رقیق‌سازی با مواد گیاهی خارجی؛ و افزودن رنگ‌های مصنوعی خطرناک مانند ترکیبات سودان و اورامین-O است. فناوری‌های پیشرفته تشخیص، از جمله بارکدگذاری DNA، طیف‌سنجی، تصویربرداری فراطیفی و یادگیری ماشینی، دقت بالایی را نشان می‌دهند، اما با موانعی در هزینه، دسترسی و کاربرد در دنیای واقعی مواجه هستند. خطرات سلامتی، مانند قرار گرفتن در معرض رنگ‌های سرطان‌زا، و ضررهای اقتصادی برای تولیدکنندگان مشروع، بر ضرورت رسیدگی به آسیب‌پذیری‌های زنجیره تأمین تأکید می‌کند. این بررسی، چارچوب‌های نظارتی پراکنده را برجسته کرده و بر نیاز به استانداردهای هماهنگ ISO، قابلیت ردیابی مبتنی بر بلاکچین و آموزش مصرف‌کننده برای مبارزه با کلاهبرداری تأکید می‌کند. ابزارهای قابل حمل نوظهور، مانند طیف‌سنجی مبتنی بر تلفن‌های هوشمند و پلتفرم‌های مبتنی بر هوش مصنوعی، راه‌حل‌های امیدوارکننده‌ای برای احراز هویت در محل ارائه می‌دهند.

Saffron, the world’s most valuable spice, faces pervasive threats from food fraud, compromising its authenticity, economic value, and consumer safety. This systematic review synthesizes evidence from 23 studies to evaluate the prevalence, methods, impacts, and detection strategies of saffron adulteration. Following PRISMA guidelines, peer-reviewed articles from PubMed, Scopus, and ScienceDirect (2015–2025) were analyzed. Findings reveal that 20–30% of commercial saffron is adulterated globally, though with significant regional disparities (e.g., 3.5% in regulated EU markets vs. 60% in India), driven by economic incentives and regulatory gaps. Common fraudulent practices include substitution with safflower, marigold, or turmeric; dilution with extraneous plant materials; and the addition of hazardous synthetic dyes such as Sudan compounds and auramine-O. Advanced detection technologies including DNA barcoding, spectroscopy, hyperspectral imaging, and machine learning demonstrate high accuracy but face barriers in cost, accessibility, and real-world applicability. Health risks, such as exposure to carcinogenic dyes, and economic losses for legitimate producers underscore the urgency of addressing supply chain vulnerabilities. The review highlights fragmented regulatory frameworks and emphasizes the need for harmonized ISO standards, blockchain-enabled traceability, and consumer education to combat fraud. Emerging portable tools, such as smartphone-based spectroscopy and AI-driven platforms, offer promising solutions for on-site authentication.