شناسایی و اولویت‌بندی عوامل مؤثر بر آینده‌نگاری فناورانه در صنعت بسته‌بندی زعفران ایران

در سال‌های اخیر، رعایت استانداردهای بسته‌بندی در محصولات صادراتی به یکی از الزامات اصلی تجارت جهانی تبدیل شده است. در این راستا، صنعت بسته‌بندی با نقش تعیین‌کننده خود در حفظ کیفیت، صیانت از ویژگی‌های منحصر به فرد و افزایش ارزش افزوده زعفران، زیربنای توسعه بازارهای داخلی و تضمین حضور پایدار در بازارهای بین‌المللی است. این پژوهش با هدف شناسایی و اولویت‌بندی عوامل مؤثر بر آینده‌نگاری فناورانه در صنعت بسته‌بندی زعفران ایران انجام شد. تحقیق از نظر هدف کاربردی، از نظر روش توصیفی-تحلیلی و از نظر رویکرد آمیخته (کیفی-کمی) است.

در بخش کیفی، جامعه آماری شامل خبرگان دانشگاهی و مدیران شرکت‌های بسته‌بندی زعفران (12 نفر) بود که با نمونه‌گیری هدفمند تا رسیدن به اشباع نظری انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه نیمه‌ساختاریافته بر اساس مبانی نظری جمع‌آوری و با روش تحلیل مضمون براون و کلارک در نرم‌افزار Atlas.ti تحلیل شد. خروجی شامل پنج مضمون سازمان‌دهنده (عوامل محرک، عوامل راهبردی، پیامدها، وضعیت موجود و وضعیت مطلوب)، 19 مضمون پایه و یک مضمون فراگیر بود.

بخش کمی با استفاده از مدلسازی ساختاری تفسیری (ISM) و پرسشنامه ISM روی جامعه‌ای 15 نفره از همان گروه هدف که به صورت هدفمند انتخاب شدند، انجام شد. داده‌ها با نرم‌افزار MICMAC تحلیل شد؛ نتایج نشان داد عوامل شناسایی شده در هفت سطح سلسله‌مراتبی دسته‌بندی می‌شوند که در میان آن‌ها «فناوری‌های نوین و بسته‌بندی هوشمند» به عنوان عامل بحرانی و در بالاترین سطح تأثیرگذاری شناسایی شد.

In recent years, adherence to packaging standards in export products has become one of the main requirements of global trade. In this regard, the packaging industry, with its decisive role in preserving quality, safeguarding unique characteristics, and enhancing the added value of saffron, serves as a foundation for expanding domestic markets and ensuring sustainable presence in international markets.

This study was conducted with the aim of identifying and prioritizing factors affecting technological foresight in the Iranian saffron packaging industry. The research is applied in nature, employs a descriptive–analytical method, and adopts a mixed (qualitative–quantitative) approach. In the qualitative phase, the statistical population consisted of academic experts and managers of saffron packaging companies (12 individuals), selected through purposive sampling until theoretical saturation was reached. Data were collected through semi-structured interviews based on theoretical foundations and analyzed using Braun and Clarke’s thematic analysis method in Atlas.ti software.

The output included five organizing themes (drivers, strategic factors, consequences, current status, and desired status), 19 basic themes, and one overarching theme. The quantitative phase was carried out using interpretive structural modeling (ISM) and the ISM questionnaire on a population of 15 individuals from the same target group, selected purposively. Data were analyzed using MICMAC software; the results revealed that the identified factors were categorized into seven hierarchical levels, among which “modern technologies and smart packaging” were identified as the most critical factor, located at the highest level of influence.