تجزیه و تحلیل زعفران (Crocus sativus L.): تکنیک‌هایی برای تضمین کیفیت و احراز هویت

زعفران (Crocus sativus L.) ادویه‌ای بسیار ارزشمند است که به دلیل خواص تقویت‌کننده سلامت، کاربردهای آشپزی و استفاده در داروسازی، لوازم آرایشی و عطرسازی مشهور است. وضعیت ممتاز، تولید محدود و قیمت بالای بازار آن، آن را مستعد انواع تقلب، از جمله رنگ‌های مصنوعی، تقلب‌های گیاهی، مخلوط کردن زعفران درجه پایین‌تر با زعفران درجه بالاتر، جایگزینی با مواد بی‌کیفیت و جعل منشأ جغرافیایی می‌کند. این فصل به طور جامع این شیوه‌های تقلب را بررسی می‌کند و تجزیه و تحلیل عمیقی از تکنیک‌های سنتی و پیشرفته مورد استفاده برای احراز هویت و تضمین کیفیت زعفران ارائه می‌دهد. روش‌های کلیدی مانند کروماتوگرافی گازی (GC)، کروماتوگرافی مایع با کارایی بالا (HPLC)، طیف‌سنجی مادون قرمز تبدیل فوریه (FTIR)، طیف‌سنجی UV-Vis (UV-vis)، رزونانس مغناطیسی هسته‌ای (NMR) و رویکردهای مبتنی بر DNA به تفصیل مورد بحث قرار گرفته‌اند. فناوری‌های نوظهور، از جمله تصویربرداری فراطیفی (HSI) و دستگاه‌های آزمایشگاهی روی تراشه، نیز به عنوان ابزارهای بالقوه برای ارزیابی سریع و دقیق کیفیت برجسته شده‌اند. این فصل بینش‌های ارزشمندی در مورد حفاظت از اصالت و یکپارچگی زعفران، برآورده کردن نیازهای مصرف‌کنندگان، قانون‌گذاران و ذینفعان صنعت ارائه می‌دهد.

Saffron (Crocus sativus L.) is a highly valued spice renowned for its health-promoting properties, culinary applications, and use in pharmaceuticals, cosmetics, and perfumes. Its premium status, limited production, and high market price render it susceptible to various forms of adulteration, including artificial dyes, plant-based adulterants, mixing of lower-grade saffron with higher grades, substitution with inferior quality materials, and falsification of geographical origin. This chapter comprehensively examines these adulteration practices and provides an in-depth analysis of traditional and advanced techniques used for saffron authentication and quality assurance. Key methods such as gas chromatography (GC), high-performance liquid chromatography (HPLC), Fourier transform infrared (FTIR) spectroscopy, UV-visible (UV-vis) spectroscopy, nuclear magnetic resonance (NMR), and DNA-based approaches are discussed in detail. Emerging technologies, including hyperspectral imaging (HSI) and lab-on-chip devices, are also highlighted as potential tools for rapid and precise quality assessment. The chapter offers valuable insights into safeguarding the authenticity and integrity of saffron, catering to the needs of consumers, regulators, and industry stakeholders.