بررسی بازار بورس کالای کشاورزی ایران بر زنجیره ارزش زعفران

زعفران به عنوان یکی از اقلام مهم تولیدی و صادراتی کشاورزی نقش مهمی در درآمدزایی کشورهای تولیدکننده آن دارد. روند رو به رشد سهم تولید و ایجاد زعفران از یک سو و ایجاد اشتغال‌زایی برای روستاییان از سوی دیگر، لزوم توجه به این محصول را دوچندان می‌کند؛ بنابراین با ارتقای زنجیره ارزش محصولات کشاورزی به‌ویژه زعفران می‌توان به بهره‌برداری بهتر و بیشتر رسید.

کشاورزان کشورهای در حال توسعه مخصوصاً کشاورزان ایرانی با چالش‌های متعددی در فرآیند تولید محصولات کشاورزی به‌ویژه زعفران در قبل و حین و پس از تولید محصولات کشاورزی مواجه‌اند که یکی از مهم‌ترین این چالش‌ها مربوط به بازار آن است؛ از این رو از مهم‌ترین اهداف بازار کالا ایجاد بازار قانونمند، شفاف‌سازی قیمت‌ها، حذف واسطه‌گری‌های غیرضروری و مبادله آزاد کالا بین تقاضا و عرضه‌کنندگان است و نقش مؤثری در توسعه زنجیره ارزش محصول زعفران دارد. در این پژوهش، تأثیر بورس کالای کشاورزی ایران بر روی زنجیره ارزش زعفران بررسی شد.

در این پژوهش از طریق مصاحبه با کشاورزان و کارشناسان جهاد کشاورزی، اساتید دانشگاه فردوسی و کارشناسان کشاورزی در استان خراسان رضوی با انتخاب نمونه ۸۱ نفر در سال ۱۴۰۲ جمع‌آوری شده است، تجزیه و تحلیل کیفی داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار SmartPLS صورت گرفت. نتایج نشان داد مؤلفه‌ای اجتماعی بر تسهیل معاملات و مؤلفه‌ای اقتصادی معنی‌دار و اثرگذار است.

Saffron, as a key agricultural production and export commodity, plays a significant role in generating income for producing countries. The growing trend of saffron production and its contribution to rural employment underscore the importance of focusing on this product. Enhancing the value chain of agricultural products, particularly saffron, can lead to better and greater utilization. Farmers in developing countries, especially Iranian farmers, face numerous challenges in the pre-production, production, and post-production stages of agricultural products, particularly saffron, with one of the most critical challenges being market-related.

Therefore, the primary objectives of the commodity exchange market include establishing a regulated market, ensuring price transparency, eliminating unnecessary intermediaries, and facilitating free trade between supply and demand. This plays a vital role in developing the saffron value chain. This study investigated the impact of Iran’s Agricultural Commodity Exchange on the saffron value chain.

Data were collected in 2022 through interviews with farmers, agricultural experts from the Jihad-e-Agriculture Organization, professors from Ferdowsi University of Mashhad, and agricultural experts in Khorasan Razavi Province, with a sample size of 81 individuals. Qualitative data analysis was performed using SmartPLS software. The results showed that social and economic factors significantly influence and facilitate transactions.