بررسی اثر دامنه وسیع وزن بنه بر رشد و گلدهی زعفران (Crocus sativus L.)

مقدمه: زعفران (Crocus sativus L.) به عنوان یک گیاه ادویه‌ای، افزودنی و طعم‌دهنده در صنایع غذایی کاربرد دارد. زعفران همچنین در پزشکی به عنوان دارو استفاده می‌شود. این گیاه جایگاه ویژه‌ای در صادرات ایران دارد، به طوری که ۹۰ درصد تولید زعفران جهان متعلق به ایران است. در سال ۲۰۱۶ ایران با تولید ۳۳۶ تن و سطح زیر کشت ۱۰۵۲۷۰ هکتار بزرگترین تولیدکننده زعفران بوده است. استان‌های خراسان رضوی و جنوبی دو قطب عمده تولید زعفران در ایران هستند. عوامل محیطی تأثیرات قابل‌توجهی بر خصوصیات کمی و کیفی زعفران دارند. عملکرد پایین زعفران در سیستم‌های کشت سنتی می‌تواند به دلیل استفاده از بنه‌های با اندازه کوچک باشد. اندازه یا وزن بنه یکی از مهم‌ترین عوامل مؤثر بر عملکرد زعفران است. تحقیق در این زمینه و یافتن اندازه استاندارد برای کشت زعفران از جمله جهت‌های پژوهشی برای تحقیق و توسعه زعفران است. مواد و روش‌ها: این آزمایش در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با ۱۰ تیمار و سه تکرار در مزرعه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه فردوسی مشهد در سال زراعی ۱۳۹۱-۱۳۹۰ اجرا شد. ده گروه وزنی بنه‌های مادری به شرح زیر بود: کمتر از ۲، ۱/۲-۶، ۱/۶-۱۰، ۱/۱۰-۱۲، ۱/۱۲-۱۴، ۱/۱۴-۱۶، ۱/۱۶-۱۸، ۱/۱۸-۲۰، ۱/۲۰-۲۴ و بیشتر از ۲۴ گرم به عنوان تیمار. آماده‌سازی زمین شامل شخم اولیه، دیسک و لولر و سپس کرت‌بندی زمین به ابعاد ۱×۱ متر با فاصله بین ردیف‌ها ۲۰ سانتی‌متر به عنوان تراکم ۵۰ بنه در متر مربع بود. برداشت گل زعفران در اواخر مهرماه به صورت روزانه و بیرون آوردن بنه‌ها در خرداد ماه انجام شد. صفات اندازه‌گیری شده شامل: تعداد بنه‌های فاقد گل، تعداد بنه‌های تک گل، تعداد بنه‌های دو گل، تعداد بنه‌های سه گل، چهار گل و بیشتر، تعداد کل بنه‌های دختری، تعداد بنه‌های دختری در گروه‌های وزنی کمتر از ۴، ۴-۸، ۸-۱۲ و بیشتر از ۱۲ گرم بود. تجزیه و تحلیل داده‌ها با نرم‌افزار SAS 9.1 و مقایسه میانگین‌ها با آزمون دامنه چندگانه دانکن در سطح p≤0.05 انجام شد. نتایج و بحث: وزن بنه در توان گلدهی زعفران بسیار مهم است. بنابراین با افزایش وزن بنه مادری، تعداد گل ممکن است بهبود یابد. بر اساس نتایج حاصل از تجزیه واریانس، تعداد گل زعفران به طور معنی‌داری تحت تأثیر وزن بنه‌های مادری قرار گرفت (p≤0.01). با افزایش وزن بنه، تعداد گل زعفران افزایش یافت، به طوری که بنه‌های کمتر از ۲ گرم کمترین گل و بیشترین تعداد گل مربوط به بنه‌های ۱/۲۰-۲۴ و ۲۴ گرم با ۱۲۵۰۰۰۰ و ۱۳۰۰۰۰۰ گل در هکتار را تولید کردند. این یافته‌ها در جای دیگر نیز تأیید شده است. یافته‌های این تحقیق نشان داد که مهم‌ترین عامل تأثیرگذار بر گلدهی زعفران، وزن بنه است که از جمله معدود عوامل مؤثر بر گلدهی می‌باشد. می‌دانیم که رابطه مثبتی بین قطر بنه و وزن بنه وجود دارد. برخی مؤلفان از قطر بنه و برخی دیگر از وزن بنه استفاده می‌کنند اما اکثر مؤلفان از وزن بنه استفاده می‌کنند. نتیجه‌گیری: نتیجه‌گیری شد که افزایش وزن بنه‌های مادری از طریق افزایش تعداد بنه‌های دختری باعث افزایش تعداد گل شد که در نهایت با بهبود وزن خشک کلاله همراه بود. افزایش وزن بنه مادری تأثیرات مثبتی بر تمامی صفات رویشی و زایشی زعفران داشت.

Introduction: Saffron (Crocus sativus L.) as a spice crop, additive, and flavoring is applied in food industries. Saffron also is applied in medicine as a drug. It has a specific site in Iran exports, so that 90% of saffron production belongs to Iran. In 2016 Iran has been the largest producer of saffron with 336 ton and cultivation area of 105270 ha. Provinces of Khorasan-Razavi and Southern Khorasan are the two main centers of saffron production in Iran. Environmental factors have considerable effects on quantitative and qualitative characters of saffron. Low yield of saffron in traditional farming systems can be due to application of small size corms. Corn size or corn weight is one of the most important factors affecting saffron yield. Research in this regard and finding out a standard size for planting saffron are among research directions for saffron research and development. Materials and Methods: This experiment was arranged as randomized complete block design (RCBD) with 10 treatments and three replicates at the research farm of college of agriculture, Ferdowsi University of Mashhad in cropping year of 2012-2013. Ten weight groups of mother corms were as follows: <2, 2.1-6, 6.1-10, 10.1-12, 12.1-14, 14.1-16, 16.1-18, 18.1-20, 20.1-24 and >24 g as treatments. Land preparation included primary plough, disc and leveler and then to plot the land as 1×1 m with between rows 20 cm as plant density of 50 corms.m⁻². Picking saffron flowers occurred in late October as daily basis and corn lifting occurred in June. Measured characters were, number of corms without flowers, number of one flower corms, number of double flower corms, number of three flower corms, four flower corms and higher ones, total number of sister corms, number of sister corms in weight groups of <4, 4-8, 8-12, and >12 g. Data analysis was performed with SAS 9.1 and mean comparisons with Duncan’s multiple range test at p ≤0.05. Results and Discussion: Corn weight is very important in flowering capacity of saffron. So, by increasing weight of mother corn, number of flowers may improve. Based on results obtained from variance analysis, number of saffron flowers was affected significantly by weight corms of mother corms (p≤0.01). By increasing corn weight number of saffron flowers increased so that corms less than 2 g produced least flowers and highest number of flowers related to 20.1-24 and 24 g corms with 1250000 and 1300000 flowers.ha⁻¹. These findings have been confirmed another place. Findings of this research showed that the most critical factor affecting saffron flowering is corn weight that is among the few factors affect flowering. We know that there is a positive relationship between corn diameter and corn weight. Some authors apply corn diameter and some other use corn weight but most authors use corn weight. Conclusion: It was concluded that increasing weight of mother corms through increasing number of sister corms caused to increase number of flowers that finally was followed by improvement of dry stigma. Increasing mother corn weight had positive effects on all vegetative and reproductive characters of saffron.