بررسی اثر تغییر اقلیم گذشته بر روند ردپای آب در زعفران موجود در مناطق همگن اگروکلیماتیک خراسان

زعفران از کارآمدترین محصولات کشاورزی از نظر مصرف آب بوده و از نظر نیاز به عناصر غذایی نیز گیاهی کم­توقع محسوب می­شود. ایران بزرگ­ترین تولید کننده و صادرکننده زعفران در جهان است به­طوری­که حدود 90% از تولید و سطح زیرکشت زعفران در دنیا متعلق به ایران است. 96% زعفران ایران در خراسان تولید می‌شود. تحقیق حاضر با هدف بررسی تغییرات ردپای آب زعفران تحت تاثیر تغییر اقلیم گذشته طی دوره‌ی 1385 تا 1396 در خراسان صورت گرفته است. براساس نتایج مناطق تولید زعفران در خراسان با کمک روش FCM به سه منطقه همگن اگروکلیماتیک تقسیم شد. میانگین وزنی ردپای آب کل زعفران در خراسان 2833 مترمکعب بر کیلوگرم است که سهم ردپای آبی و سبز به­ترتیب 81/89، 11/18و سهم ردپای آب خاکستری بسیار ناچیز و در حدود 005/0 درصد است؛ که بیشترین ردپای آب مربوط به شهرستان بجستان (کلاستر2) (8/4176 مترمکعب بر کیلوگرم) و کمترین ردپای آب مربوط به شهرستان بشرویه (کلاستر 3) (5/1609 مترمکعب بر کیلوگرم) می­باشد. متوسط ارزش اقتصادی زعفران 61/0 دلار برمترمکعب است که به‌ترتیب بیشترین و کمترین آن متعلق به شهرستان بشرویه و بجستان ( 03/1 و 40/0 دلار در هر مترمکعب) می­باشد. نتایج تحلیل روند عملکرد و ردپای آب زعفران نشان داد که اجزاء ردپای آب زعفران طی دوره آماری مورد مطالعه دارای روند کاهشی معنی­دار و عملکرد زعفران نیز طی این دوره دارای روند افزایشی می­باشد. همچنین روند متغیرهای اقلیمی نشان داد، دما رو به افزایش و رطوبت و بارش رو به کاهش است، اما این روند از نظر آماری بی‌معنی و ناچیز است.

The three provinces of North, Razavi and South Khorasan have the highest level of cultivation and production of saffron in Iran. Based on the results, the average annual production of saffron in three clusters is equal to 157.8 tons/year during the studied period. The highest yield of saffron is related to cluster 3 and Faruj county (4.3 kg/ha) and the lowest yield is related to cluster 1 and Bejestan county (2.5 kg/ha). The weighted average of the total water footprint of saffron is 2833 M3/kg, the largest share of water footprint is related to cluster 1 and Bejestan county (3884.8 M3/kg), which according to the results has the lowest yield, and the lowest share of water footprint is related to Cluster 2 and Torbat Heydarieh county (1331.1 M3/kg). According to the results, the highest and lowest economic value of the total water footprint of saffron in the study area is related to cluster 1 in Beshroieh (1.03 $/M3) and Bejestan (0.40 $/M3), respectively. The trend analysis of water footprint components showed that during the studied period, the water footprint components in all three clusters had a significant decreasing trend, and the yield of saffron also had an increasing trend. The trend of climatic variables confirms the increase in temperature and decrease in precipitation, therefore, climate change has occurred in the region, and according to the change of climatic variables and the impact of water footprint on climate change, it is possible to adapt this species to the change by changing the cultivation period or changing the genotype.