استفاده از زعفران در مقابل زوال عقل و اختلالات حافظه در طب سنتی ایرانی: یک چشم‌انداز تاریخی

در قرن گذشته، زوال عقل به یکی از بیماری‌های گسترده به دلیل پیر شدن جمعیت جهان تبدیل شد. بیماری آلزایمر شایع‌ترین نوع زوال عقل است. متون پزشکی فارسی اختلالاتی مانند فراموشی و درمان آن‌ها را تحت موضوع «نیسیان» مورد بحث قرار داده‌اند. علل این وضعیت‌های پزشکی نیز دسته‌بندی شده‌اند. حافظه ضعیف و روش‌های بهبود آن مدت‌هاست که در آموزش پزشکی سنتی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار بوده‌اند. برای مثال، زعفران یکی از گیاهانی است که به عنوان تقویت‌کننده حافظه استفاده می‌شود و در متون مرتبط بارها به آن اشاره شده است.

این مطالعه به بررسی تاریخچه زعفران در درمان زوال عقل پرداخته است؛ از طریق بررسی کتاب‌های معتبر پزشکی سنتی ایران و معرفی نمونه‌هایی از ترکیبات دارویی که بر داروهای مبتنی بر زعفران تأثیر دارند.در بررسی این کتاب‌ها، در قرن هشتم میلادی، سه قرن قبل از ابن سینا، ابن حکم از دمشق نخستین پزشکی بود که در کتاب خود هارونیه (کتاب هارون) به بررسی نقش زعفران در درمان زوال عقل پرداخت. پس از او، سایر دانشمندان بزرگ از جمله ابن‌سینا، ابن‌الیاس شیرازی و داوود ابن عمر انتکی فرمول‌های مبتنی بر زعفران را برای بهبود وضعیت حافظه بیماران مبتلا به فراموشی توسعه دادند.

“In the last century, dementia became one of the most widespread diseases due to the aging world population. Alzheimer’s disease is the most common type of dementia. Persian medical literatures have discussed disorders such as forgetfulness and their treatment under the topic “Nesian.” Causes of these medical conditions have been also categorized. Poor memory and improving its treatment methods have long been important in traditional medical teaching. For example, saffron is one of the herbs used as a memory enhancer, and it has been cited many times in the related literature.

This study sought to consider the history of saffron in the treatment of dementia by examining authentic books of traditional Persian medicine and by describing examples of medicinal compounds affecting saffron-based medications. In reviewing these books, in the eighth century CE, three centuries before Avicenna, Ibn Hakam from Damascus was the first physician who deliberated the role of saffron in the treatment of dementia in his book Haroniye (Aaron’s book). After him, other great scholars including IbnSina, Ibn Elias Shirazi, and Dawood ibn Omar Antaki developed saffron-based formulas to improve the memory status of patients with forgetfulness.”