اثر مصرف کودهای آلی و شیمیایی بر روابط بین شاخص‌های رشد، خصوصیات بنه، صفات مرتبط با گل و عملکرد در اکوتیپ‌های زعفران (Crocus sativus L.)

این آزمایش به منظور ارزیابی اثرات کودهای آلی و شیمیایی بر صفات مرتبط با گل و عملکرد زعفران در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی در سه تکرار در سال‌های 1394 و 1395 در مزرعه تحقیقاتی دانشگاه شهید باهنر کرمان اجرا شد. نه اکوتیپ زعفران در تیمارهای: بدون مصرف کود (شاهد)، کمپوست (20 تن در هکتار) و کودهای شیمیایی (46 کیلوگرم در هکتار نیتروژن و 13 کیلوگرم در هکتار فسفر) در مهرماه 1394 کاشته شدند. در سال اول، صفات ظهور جوانه، شاخص‌های رشد و خصوصیات بنه و در سال دوم صفات مرتبط با گل در اکوتیپ‌های زعفران مورد ارزیابی قرار گرفتند. نتایج نشان داد که در کلیه تیمارهای آزمایشی، همبستگی مثبت و معنی‌داری بین صفات تعداد گل، وزن تر و خشک گل، وزن تر کلاله و دوام زیست توده با عملکرد کلاله وجود داشت. در تیمارهای کمپوست و کود شیمیایی، تعداد بنه‌های درشت (بیش از هشت گرم) همبستگی مثبت و معنی‌داری با عملکرد کلاله داشتند. نتایج تجزیه مسیر نشان داد که در تیمار شاهد تعداد گل، میانگین وزن بنه و تعداد بنه‌های متوسط بیشترین اثر مستقیم را بر عملکرد کلاله داشتند و اثر غیرمستقیم بر عملکرد کلاله عمدتاً از طریق تعداد گل بود. در تیمار کمپوست وزن تر و خشک گل، وزن تر کلاله، ظهور جوانه اصلی و تعداد جوانه فرعی در بنه، بیشترین اثر مستقیم و خصوصیات بنه و شاخص‌های رشد رویشی، بیشترین اثر غیر مستقیم را از طریق این صفات بر عملکرد کلاله داشتند. در تیمار کود شیمیایی، تعداد گل، وزن تر کلاله، شاخص سطح برگ پس از مرحله بحرانی، وزن خشک برگ و وزن خشک بنه بر عملکرد کلاله اثر مستقیم مثبت داشتند و اثر شاخص‌های رشد و خصوصیات بنه بر عملکرد کلاله از طریق تعداد گل بود. نتایج این آزمایش نشان داد که با تغذیه مناسب گیاه می‌توان از طریق افزایش تعداد گل در واحد سطح و بهبود خصوصیات رشدی و عملکرد بنه در سال اول و با انتخاب بر اساس این صفات، ضمن کاهش اثر عوامل ناشناخته، عملکرد کلاله زعفران را بهبود بخشید.

This experiment was aimed to evaluate the effects of organic and chemical nutritious on flower related characteristics yield of saffron. Experiment was conducted using randomized complete block design with three replications at the research field of Shahid Bahonar University of Kerman, Kerman, Iran, during two growing seasons of 2015 and 2016. Nine saffron ecotypes (Bajestan, Estahban, Ferdows, Gonabad, Natanz, Qaen, Sarayan, Torbat-e Heydarieh and Zarand) were sown in different nutritional conditions (control (C): no fertilizer or amendment; 20 t ha⁻¹ compost (Com); and chemical fertilizers (CF): 46 kg ha⁻¹ N and 13 kg ha⁻¹ P₂O₅) in October 2015. Different traits, growth indices and corm characteristics in first growing season and flower related traits in second growing season were measured. Correlation analysis showed that the flower number (FN), fresh and dry flower weight (FFW and DFW), fresh stigma weight (FSW) and biomass duration (BMD) in all treatments were significantly and positively correlated with stigma yield (SY). The number of large corms (LCN) (more than 8 g) in CF and Com treatments showed significant and positive correlation with SY. The results of path analysis in control treatment showed that FN, corm mean weight (CMW), medium corms number (MCN) (4-8 g) had the highest direct effect (0.804, 0.907 and 0.502, respectively) on SY, whilst, the indirect effects was mainly through FN on SY. In Com treatment, FFW, DFW, FSW, main bud emergence percentage (MBEP) and sub bud number per corm (SBN) had the highest direct effects (0.799, 0.786, 0.406, 0.853 and 0.737, respectively) and corm characteristics and growth parameters had the highest indirect effects through these traits. In CF treatment, FN (0.801), FSW (0.561), LAI after critical stage (0.68), leaf dry weight (LDW) (0.649) and corm dry weight (CDW) (0.699) had the positive direct effect on SY. Effect of growth parameters and corm characteristics was mainly through FN on SY. Consequently, with proper nutrition, the number of flowers per unit area can be increase by improving the growth and the corm yield in the first year while reducing the effects of unknown factors, therefore improve the yield of saffron.