اثر عصاره گلبرگ‌های زعفران بر سمیت کبدی ناشی از تتراکلرید کربن (CCl4) در موش‌های صحرایی نژاد ویستار

مقدمه: با توجه به مدرن شدن زندگی روزمره، افزایش کاربرد مواد شیمیایی در صنعت و نگرانی‌های موجود پیرامون مصرف این مواد، در سال‌های اخیر توجه زیادی به نقش گیاهان در درمان و پیشگیری از مسمومیت‌های ناشی از مواد شیمیایی معطوف شده است. مسمومیت با کربن تتراکلراید یکی از عوامل مهم آسیب کبدی محسوب می‌شود.
زعفران یا «طلای سرخ»، یکی از محصولات کشاورزی مهم ایران به‌ویژه در استان خراسان جنوبی است و در طب سنتی به خواص دارویی بی‌شمار آن اشاره شده است. بر اساس پژوهش‌های انجام‌شده جهت شناسایی ترکیبات مؤثر گلبرگ‌های زعفران و با توجه به وجود فلاونوئیدها به‌عنوان جزء اصلی و همچنین خواص آنتی‌اکسیدانی و ضدالتهابی این ماده، می‌توان از آن برای تقویت سیستم ایمنی بدن، ارتقای سلامت و کاهش استرس اکسیداتیو در انسان، دام و طیور بهره برد. اثرات سودمند زعفران (کلاله گیاه *Crocus sativus L.*) ناشی از وجود ترکیباتی نظیر سافرانال و کروسین در این ادویه است. مطالعات تجربی پیشگامانه نشان داده‌اند که زعفران به واسطه خواص قوی آنتی‌اکسیدانی و توانایی پاکسازی رادیکال‌های آزاد، می‌تواند محافظت گسترده‌ای در برابر سایتوکاین‌های التهابی و گونه‌های فعال اکسیژن ایجاد کند. در پژوهش حاضر، اثر محافظتی عصاره هیدروالکلی گلبرگ‌های زعفران در برابر مسمومیت حاد کبدی ناشی از کربن تتراکلراید مورد بررسی قرار گرفته است.
مواد و روش‌ها: در این مطالعه، ۳۶ سر موش صحرایی (رت) نر از نژاد ویستار در شش گروه شش‌تایی تقسیم‌بندی شدند. به گروه اول به عنوان گروه شاهد سالم، سرم فیزیولوژیک داده شد و گروه دوم عصاره گلبرگ زعفران را با دوز ۱۰۰ میلی‌گرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن به روش گاواژ دریافت کردند. گروه سوم عصاره گلبرگ زعفران را با دوز ۲۰۰ میلی‌گرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن به روش گاواژ مصرف کردند. به گروه چهارم، کربن تتراکلراید ۵۰ درصد به صورت داخل صفاقی تزریق شد. در گروه پنجم، ابتدا کربن تتراکلراید به صورت داخل صفاقی تزریق گردید و سپس عصاره گلبرگ زعفران با دوز ۱۰۰ میلی‌گرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن به روش گاواژ داده شد. در گروه ششم نیز ابتدا کربن تتراکلراید به صورت داخل صفاقی تزریق شد و سپس عصاره گلبرگ زعفران با دوز ۲۰۰ میلی‌گرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن به روش گاواژ تجویز گردید. در پایان دوره، به‌منظور سنجش شاخص‌های بیوشیمیایی و کبدی، از قلب خون‌گیری انجام شد و سپس برای بررسی‌های هیستوپاتولوژیک، کبد حیوانات در فرمالین ۱۰ درصد قرار گرفت.نتایج و بحث: تیمار با کربن تتراکلراید موجب افزایش سطح سرمی آنزیم‌های آلانین آمینوترانسفراز (ALT) و آسپارتات آمینوترانسفراز (AST) در موش‌ها شد. عصاره گلبرگ زعفران با دوز ۲۰۰ میلی‌گرم بر کیلوگرم باعث کاهش سطح آنزیم‌های AST و ALT گردید که این امر نشان‌دهنده تأثیر مثبت عصاره گلبرگ زعفران بر سلامت کبد و کلیه است. کاهش سطح آنزیم‌های کبدی را می‌توان به اثرات آنتی‌اکسیدانی و کاهش استرس اکسیداتیو توسط ترکیبات موجود در عصاره گلبرگ نسبت داد. در بررسی پاتولوژیک، عصاره هیدروالکلی گلبرگ زعفران با دوز ۲۰۰ میلی‌گرم بر کیلوگرم از آسیب کبدی ناشی از کربن تتراکلراید جلوگیری کرد. همچنین، عصاره گلبرگ زعفران موجب افزایش کلسترول و چربی و کاهش اسید اوریک و آلبومین سرم خون در موش‌های صحرایی شد. اگرچه استفاده از عصاره گلبرگ زعفران همراه با کربن تتراکلراید میزان کلسترول را در مقایسه با گروه دریافت‌کننده کربن تتراکلراید به تنهایی افزایش داد، اما تفاوت آماری معنی‌داری در میزان کلسترول بین موش‌های دریافت‌کننده کربن تتراکلراید و موش‌های دریافت‌کننده عصاره گلبرگ زعفران مشاهده نشد. در مطالعه حاضر مشاهده شد که گروه‌های دریافت‌کننده کربن تتراکلراید سطوح کلسترول و HDL پایین‌تری نسبت به گروه کنترل داشتند و استفاده از عصاره گلبرگ زعفران باعث افزایش میزان کلسترول و HDL در سرم خون موش‌های صحرایی گردید. در طول دوره آزمایش، تفاوت معنی‌داری در سطح تری‌گلیسیرید بین گروه کنترل و گروه مورد مطالعه مشاهده نشد.

Introduction: Due to the modernization of daily life and the greater use of chemicals in industry and the existing concerns about the use of these substances, in recent years much attention has been paid to the effect of plants in the treatment and prevention of poisoning caused by chemicals. Carbon tetrachloride poisoning is one of the important causes of liver damage.
Saffron, or red gold, is one of the important agricultural products in Iran, especially in South Khorasan Province, and its countless medicinal properties have been mentioned in traditional medicine. According to the research conducted to identify the active ingredients of saffron petals and the presence of flavonoids as the main constituent and the antioxidant and anti-inflammatory properties of this substance, it can be used to increase the body’s immunity and improve health and reduce oxidative stress in humans, livestock and poultry. The beneficial effects of saffron (Crocus sativus L. stigma) are due to a number of substances present in this spice, including safranal, crocin, and crocins. Pioneering experimental studies have shown that saffron, with its potent antioxidant and radical-scavenging properties, may offer broad protection against inflammatory cytokines and reactive oxygen species. In this research, the protective effect of hydroalcoholic extract of saffron petals in acute liver poisoning caused by carbon tetrachloride has been investigated.
Materials and Methods: In this study, 36 male Wistar rats were distributed in six groups of six. The first group was given physiological serum as a healthy control, and the second group was given saffron petal extract at a dose of 100 mg/kg body weight in the form of gavage. The third group consumed saffron petal extract with a dose of 200 mg/kg body weight and was gavage. The fourth group was injected with carbon tetrachloride 50% intraperitoneally. The fifth group in this group was first injected intraperitoneally with carbon tetrachloride and then 100 mg/kg of body weight was gavage from saffron petal extract. The sixth group was first injected with carbon tetrachloride intraperitoneally and then 200 mg/kg of body weight. It was gavage from saffron petal extract. At the end of the course, to measure biochemical and hepatological parameters, blood was taken from the heart, and after that, for histopathological investigations, the liver of the animals was placed in 10% formalin.
Results and Discussion: Carbon tetrachloride treatment increased the serum levels of alanine aminotransferase and aspartate aminotransferase in mice. Saffron petal extract with a dose of 200 mg/kg caused a decrease in the levels of AST and ALT enzymes, which indicates the positive effect of saffron petal extract on liver and kidney health. The decrease in the levels of liver enzymes can be attributed to the antioxidant effects and reduction of oxidative stress of the compounds in the petal extract. In the pathological examination, the hydroalcoholic extract of saffron petals with a dose of 200 mg/kg prevented the liver damage caused by carbon tetrachloride. Also, the extract of saffron petals increased cholesterol. and fat and reduced uric acid and blood serum albumin in rats. Although the use of saffron petal extract with carbon tetrachloride increased the amount of cholesterol compared to carbon tetrachloride, there was no statistically significant difference in cholesterol between mice receiving carbon tetrachloride alone and those receiving saffron petal extract. In the present study, it was observed that the groups receiving carbon tetrachloride had lower cholesterol and HDL levels than the control group, and using saffron petal extract increased the amount of cholesterol and HDL in the blood serum of rats. No significant difference was observed between the control group and the study groups in triglyceride levels during the experimental period.