برآورد اندازه و تراکم جمعیت زعفران مجاری (*Colchicum hungaricum*) در زیستگاه اصلی آن (جنوب مجارستان)

گیاه «کروکوس مجارستانی» (*Colchicum hungaricum* Janka) گونه‌ای بازمانده (relict) در حوضه کارپات است که تنها در زیستگاه اصلی و نخستینِ شناسایی‌اش (locus classicus)، یعنی تپه «سارشو‌م‌یو» (Szársomlyó) در جنوب مجارستان، یافت می‌شود. با وجود پراکنش محدود این گونه، اطلاعات مربوط به جمعیت آن همچنان اندک است. ارزیابی‌های پیشین با رویکردهای روش‌شناختی متفاوتی و بدون توضیحات دقیق انجام شده‌اند؛ از این‌رو، نتایج آن‌ها قابل مقایسه با یکدیگر نیستند. هدف مطالعه ما، تعیین محدوده پراکنش محلی کنونی این گونه و برآورد اندازه و تراکم جمعیت آن بود. بررسی‌های انجام‌شده در ژانویه ۲۰۲۲ و ۲۰۲۳ نشان داد که این گونه مساحتی معادل ۰٫۳۴ کیلومتر مربع را در دامنه جنوبی تپه سارشو‌م‌یو اشغال کرده است. اندازه جمعیت بر اساس شمارش گیاهان در ۱۰۰ قطعه نمونه ۴ متر مربعی (که به‌صورت تصادفی انتخاب شده بودند) برآورد شد و مقادیر حاصل به کل مساحت تحت اشغال تعمیم یافت. برای افزایش دقت برآورد، ما از یک طرح نمونه‌برداری معرف (نماینده کل) که ۰٫۱۲ درصد از محدوده محلی گونه را پوشش می‌داد، در ترکیب با مدل‌های خطی تعمیم‌یافته (با فرض توزیع خطای شبه‌پواسون) و رویکرد نمونه‌برداری مجدد «بوت‌استرپ» (bootstrap) استفاده کردیم. اندازه جمعیت برآوردشده بیشتر از تخمین‌های پیشین بود و در سال‌های ۲۰۲۲ و ۲۰۲۳ به ترتیب از مرز ۳٫۲ میلیون و ۳٫۴ میلیون فرد فراتر رفت. تراکم گیاهان در بازه‌ای بین ۰ تا ۵ و ۱۲۰ تا ۱۳۰ فرد در هر متر مربع متغیر بود. نتایج حاصل از این روش، مبنایی قابل‌اعتماد برای پایش‌های آتی کروکوس مجارستانی فراهم می‌آورد و بینش‌های ارزشمندی درباره پویایی و روندهای جمعیتی آن ارائه می‌دهد.

Hungarian crocus, Colchicum hungaricum Janka is relict plant species of the Carpathian Basin, where it is known only from its locus classicus, Szársomlyó Hill in southern Hungary. Despite its limited distribution, data on its population have remained scarce. The previous assessments have been conducted with a different methodological approach without detailed explanations; therefore, the results are incomparable. The aim of our study was to reveal the current local distribution range of the species and to estimate its population size and density. Surveys carried out in January 2022 and 2023 revealed that the species occupies a 0.34 km2 area on the southern slope of Szársomlyó Hill. Population size was estimated based on counts of plants in 100 randomly selected 4 m2 plots, with values extrapolated to the total occupied area. To improve estimation accuracy, we applied a representative sampling design covering 0.12% of the species’ local range, combined with generalized linear models assuming quasi-Poisson error distribution and a bootstrap resampling approach. The estimated population size was higher than in previous estimations, exceeded 3.2 million individuals in 2022 and 3.4 million in 2023. Plant density ranged from 0–5 to 120–130 individuals/m2. We suggest that the results gained by this method provides a reliable base for future monitoring of Hungarian crocus, offering valuable insights into its population dynamics and trends.