ارزیابی فلور علف‌های هرز و شاخص‌های تنوع زیستی در مزارع زعفران (مطالعه موردی: استان خراسان)

دینامیک جمعیت علف‌های هرز در مزارع زعفران تحت تأثیر معیارهای محیطی، خاکی و همچنین شیوه‌های مدیریتی قرار می‌گیرد. برای ارزیابی فلور علف‌های هرز و محاسبه شاخص‌های تنوع زیستی در مزارع زعفران استان خراسان، یک پیمایش در ۵۰ مزرعه در طول سال‌های ۲۰۱۴ و ۲۰۱۵ انجام شد. نمونه‌برداری علف‌های هرز در مراحل رشد رویشی، رکود و گلدهی زعفران به صورت تصادفی با روش سیستماتیک به شکل W انجام شد. شاخص‌های تنوع زیستی شامل ضریب پایداری، سیمپسون، شانون-واینر، مارگالف و منینیک بودند. علف‌های هرز بر اساس چهار ویژگی شامل شکل رویشی، مسیر فتوسنتزی، چرخه رویشی و درجه زیان‌آور بودن گروه‌بندی شدند. علف‌های هرز غالب در مزارع زعفران تعیین شدند. نتایج نشان داد که علف‌های هرز غالب در مزارع زعفران متعلق به ۱۹ خانواده و ۵۰ گونه هستند. خانواده‌های Poaceae، Brassicaceae، Asteraceae و Fabaceae به ترتیب با ۱۱، ۹، ۸ و ۶ گونه غالب بودند. اکثر گونه‌های علف هرز دو لپه‌ای، C3، زیان‌آور و گیاهان یک‌ساله بودند. بالاترین ضرایب پایداری در مراحل رشد زعفران در Alhagi camelorum، Avena fatua و Achillea millefolium به ترتیب با ۳۰.۸۱، ۲۴.۱۱ و ۱۲.۱۴ محاسبه شد. تمام گونه‌های علف هرز به جز Alhagi camelorum (گونه پایدار) و Avena fatua (گونه موقتی) به عنوان گونه‌های عامل شناخته شدند. بالاترین ضرایب پایداری برای مراحل رویشی، گلدهی و رکود زعفران به ترتیب با Achillea millefolium (۱۲.۱۴)، Avena fatua (۲۵.۱۱) و Alhagi camelorum (۵۲.۸۱) محاسبه شد. بالاترین شاخص‌های تنوع برای گونه‌های علف هرز در مرحله رویشی زعفران ثبت شد. بالاترین شاخص‌های تنوع مانند سیمپسون، شانون-واینر، مارگالف و منینیک برای گونه‌های علف هرز در مرحله رویشی زعفران به ترتیب با ۰.۹۴۱، ۰.۸۹۸، ۱.۷۴۵ و ۳.۱۴۳ ثبت شدند. اگر علف‌های هرز بتوانند بر اساس رویکردهای پایدار مدیریت شوند و در عین حال عملکرد محصول حفظ شود، برخی مزایای تحقق نیافته حضور علف‌های هرز و افزایش تنوع زیستی ممکن است آشکار شود.

Dynamics of weed populations in saffron fields are influenced by environmental and soil criteria and also by management practices. To assess weed flora and calculate biodiversity indices in saffron fields of Khorasan province, a survey trial was done in 50 fields during 2014 and 2015. Weed samplings were performed in vegetative growth, dormant and flowering stages of saffron randomly dropped based on systematic method as W pattern. Biodiversity indices were stability coefficient, Simpson, Shannon-Wiener, Margalef and Menhinick. Weeds were grouped based on four characters including vegetation form, photosynthetic pathway, vegetative cycle and degree of noxiousness. Dominant weeds in saffron fields were determined. The results indicated that dominant weeds in saffron fields belong to 19 families and 50 species. Poaceae, Brassicaceae, Asteraceae and Fabaceae were dominant families with 11, 9, 8 and 6 species, respectively. The majority of weed species were dicotyledonous, C3, noxious and annual plants. The highest stability coefficients in growth stages of saffron were calculated in Alhagi camelorum, Avena fatua and Achillea millefolium with 30.81, 24.11 and 12.14, respectively. All weed species except for Alhagi camelorum (sustainable species) and Avena fatua (temporary species) were recognized as causal species. The highest stability coefficients for vegetative, flowering and dormant stages of saffron were computed with Achillea millefolium (12.14), Avena fatua (25.11) and Alhagi camelorum (52.81), respectively. The highest diversity indices for weed species were recorded at vegetative phase of saffron. The highest diversity indices such as Simpson, Shannon-Wiener, Margalef and Menhinick for weed species were recorded at vegetative phase of saffron with 0.941, 0.898, 1.745 and 3.143, respectively. If weeds could be managed based on sustainable approaches while maintaining crop yield, some unrealized benefits of the presence of weeds and increases in biodiversity could appear.