بررسی تنوع فنوتیپی و ژنوتیپی صفات مورفولوژیکی در زعفران (Crocus sativus L.)

اهداف: ژرم‌پلاسم «زعفران (Crocus sativus L.)» بر اساس مطالعات تنوع فنوتیپی و ژنوتیپی برای شناسایی صفات واگرای برتر برای افزایش عملکرد اقتصادی ارزیابی شد. طرح مطالعه: ۱۴۰ لاین ژرم‌پلاسم از مناطق مختلف کشت زعفران در کشمیر و خارج از کشور، یعنی افغانستان و ایران، جمع‌آوری شد. جزئیات شجره‌نامه همه نمونه‌ها ثبت شد. بنه‌های زعفران با وزن ۵ تا ۱۶ گرم در طرح بلوک‌های تقویت‌شده با طول ردیف، عرض ۳ متر، ۲ متر و فاصله بین ردیف‌ها و داخل ردیف‌ها به ترتیب ۲۰ و ۱۰ سانتی‌متر کاشته شدند. مکان و مدت مطالعه: این تحقیق در ایستگاه تحقیقات پیشرفته زعفران و ادویه‌های بذری (ARSSSS)، پامپور، SKUAST-کشمیر در طول فصل زراعی ۲۰۱۷-۲۰۱۸ انجام شد. روش‌شناسی: مشاهدات برای ۱۵ صفت مورفولوژیکی شامل تعداد گل بنه-۱ لاین-۱، تعداد روز تا ۵۰٪ گلدهی، وزن گل تازه بنه-۱ لاین-۱، طول گلبرگ داخلی، طول گلبرگ خارجی، عرض گلبرگ داخلی، عرض گلبرگ خارجی، طول بساک، عرض بساک، طول خامه، طول کلاله، وزن مادگی تازه، وزن مادگی خشک، طول برگ، تعداد برگ بنه-۱ لاین-۱ ثبت شد. نتایج: تنوع معنی‌داری برای همه صفات مانند تعداد گل در بنه-۱ لاین-۱ (۴.۰۰-۳۵.۳۳)، وزن تر مادگی (۱۰۴.۸۴-۱۲۰۷.۳۸ میلی‌گرم)، طول کلاله (۲.۵۵-۴.۱۸ سانتی‌متر)، طول برگ (۱۶.۱۲-۳۷.۱۰ سانتی‌متر)، تعداد برگ در بنه-۱ لاین-۱ (۶.۰۰-۱۱.۳۳)، وزن تر گل در بنه-۱ لاین-۱ (۱.۸۰-۱۴.۳۱ میلی‌گرم) مشاهده شد که نشان‌دهنده وجود سطح بالایی از تنوع در ژرم‌پلاسم است. نتیجه‌گیری: برآوردهای تنوع فنوتیپی به جز چند صفت که نشان‌دهنده تأثیر عمده محیط بر بیان یک صفت است، بالاتر از برآوردهای معادل تنوع ژنوتیپی بود. یافته‌های ما به درک بهتر تنوع ژنتیکی در زعفران برای هر دو ویژگی رویشی و عملکردی کمک می‌کند و نشان‌دهنده سطح بالای تنوع در ژرم‌پلاسم است، بنابراین نشان‌دهنده دامنه قابل توجهی برای بهبود زعفران از طریق انتخاب کلونی است.

Aims: The “Saffron (Crocus sativus L.)” germplasm was evaluated, based on phenotypic and genotypic variability studies to identify elite divergent traits for economic yield enhancement. Study Design: 140 germplasm lines were collected from different saffron growing areas of Kashmir and abroad viz., Afghanistan, Iran. The pedigree details of all samples were recorded. Saffron corms weighing 5g to 16g were planted in Augmented Block Design with a row length, width of 3m, 2m and inter and intra-row spacing of 20 and 10 cms, respectively. Place and Duration of Study: The research was conducted at Advanced Research Station for Saffron and Seed Spices (ARSSSS), Pampore, SKUAST-Kashmir during cropping season 2017-18. Methodology: Observations were recorded for 15 morphological traits viz., number of flowers corm-1 line-1, number of days to 50% flowering, fresh flower weight corm-1 line-1, inner tepal length, outer tepal length, inner tepal width, outer tepal width, anther length, anther width, style length, stigma length, fresh pistil weight, dry pistil weight, leaf length, number of leaves corm-1line-1. Results: Significant variation was observed for all traits like., number of flowers corm-1 line-1 (4.00-35.33), fresh pistil weight (104.84- 1207.38 mg), stigma length (2.55-4.18 cm), leaf length (16.12-37.10 cm), number of leaves corm-1 line-1 (6.00-11.33), fresh flower weight corm-1 line-1 (1.80-14.31 mg) indicating presence of high level of variability in germplasm. Conclusion: The estimates of phenotypic variation were higher than equivalent estimates of genotypic variation except few traits indicating major impact of environment towards expression of a trait. Our findings contributes better understanding of genetic variation in saffron for both vegetative and yield attributes and indicates high level of variability in germplasm, therefore imply considerable scope for saffron improvement through clonal selection.