اثر محلول‌پاشی با سالیسیلیک اسید و نیترات پتاسیم بر محتوای کلروفیل، نشت الکترولیت و رشد پیازهای دختری زعفران

تنش سرمایی که در برخی سال‌ها به‌طور طبیعی طی دوره رشد رویشی زعفران رخ می‌دهد، می‌تواند رشد و گلدهی گیاه را به‌طور معنی‌داری تحت تأثیر قرار دهد. از طرفی، مصرف ترکیبات هورمونی و غذایی می‌تواند بر تحمل نسبت به تنش‌های محیطی مؤثر باشند. به‌منظور بررسی تأثیر محلول‌پاشی با سالیسیلیک اسید و نیترات پتاسیم بر گیاه دارویی زعفران، آزمایشی طی دو سال زراعی (۹۴-۱۳۹۳ و ۹۵-۱۳۹۴) به‌صورت طرح بلوک‌های کامل تصادفی با چهار تکرار در مزرعه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی سرایان (دانشگاه بیرجند) به اجرا در آمد. غلظت‌های مختلف سالیسیلیک اسید (۰/۵، ۱ و ۲ میلی‌مولار) و نیترات پتاسیم (۲۵۰، ۵۰۰ و ۱۰۰۰ میلی‌گرم بر لیتر) به‌همراه شاهد (آب مقطر) در دو زمان به صورت محلول‌پاشی اعمال گردید. نتایج نشان داد بیشترین میزان کلروفیل a (۶/۹۳ میلی‌گرم بر گرم وزن تر) و نسبت کلروفیل a/b در تیمار ۱۰۰۰ میلی‌گرم بر لیتر نیترات پتاسیم به دست آمد که با سطح ۲ میلی‌مولار سالیسیلیک اسید اختلاف معنی‌داری نداشت. بیشترین کلروفیل b در تیمار ۰/۵ میلی‌مولار سالیسیلیک اسید (۱/۰۸۴ میلی‌گرم بر گرم وزن تر) مشاهده شد که با تیمار ۱ میلی‌مولار سالیسیلیک اسید اختلاف معنی‌داری نشان نداد. در تیمار محلول‌پاشی با آب مقطر (شاهد) کمترین کلروفیل a (۳/۵۹ میلی‌گرم بر گرم وزن تر) و کلروفیل کل (۰/۳۰۹ میلی‌گرم بر گرم وزن تر) به دست آمد. مصرف تمام سطوح سالیسیلیک اسید و نیترات پتاسیم، نشت الکترولیت‌ها را کاهش داد؛ به‌طوری‌که بیشترین و کمترین مقدار این شاخص به‌ترتیب در شاهد (۳۴/۱ درصد) و محلول‌پاشی با غلظت ۱ میلی‌مولار سالیسیلیک اسید (۱۴/۴ درصد) مشاهده شد. افزون بر این، بالاترین مقدار وزن تر پیاز دختری (۳/۹ گرم)، تعداد برگ (۸ برگ در هر بوته) و طول برگ (۳۳/۸۱ سانتی‌متر) در سطح ۲ میلی‌مولار سالیسیلیک اسید به دست آمد. تیمار ۲ میلی‌مولار سالیسیلیک اسید و پس از آن تیمار ۱۰۰۰ میلی‌گرم بر لیتر نیترات پتاسیم بهترین شرایط را از نظر محتوای کلروفیل، رشد رویشی و رشد پیازهای دختری زعفران فراهم کردند. در مجموع، به نظر می‌رسد اسید سالیسیلیک و نیترات پتاسیم با تأثیر بر فرآیندهای فیزیولوژیک گیاه، سبب کاهش اثرات منفی تنش سرمایی (کاهش میزان نشت الکترولیت) و نیز افزایش رشد پیازهای دختری و توسعه اندام فتوسنتز کننده گیاه دارویی زعفران می‌شوند.

Cold stress which occurs naturally during vegetative growth of saffron as a medicinal plant which it can significantly affect its growth and flowering stage. Foliar application of phytohormones and nutrients can improve its tolerance to environmental stress. In order to evaluate the role of salicylic acid and potassium nitrate as foliar application on saffron growth, a two years study (during 2014-2015 and 2015-2016) was carried out based on a randomized complete block design with four replications at Sarayan Faculty of Agriculture (University of Birjand). Different levels of salicylic acid (0.5, 1 and 2 mM) and potassium nitrate (250, 500 and 1000 mg.l⁻¹) plus control (as distilled water) were sprayed twice during plant growth. Based on the results, the highest chlorophyll a (6.93 mg.g⁻¹ FW) and chlorophyll a/b ratio were obtained at 1000 mg.l⁻¹ of potassium nitrate, which had no significant difference with 2 mM Salicylic acid. The highest chlorophyll b content was obtained at 0.5 mM salicylic acid (1.084 mg. g⁻¹ FW) that showed no significant different with 1 mM. The lowest chlorophyll a (3.59 mg. g⁻¹ FW) and total chlorophyll (0.309 mg. g⁻¹ FW) were obtained at control (spraying with distilled water). All levels of salicylic acid and potassium nitrate reduced the electrolyte leakage percentage, so that the highest and the lowest values were observed at control (34.1%) and 1 mM salicylic acid (14.4%), respectively. Moreover, the highest amounts of daughter corms fresh weight (3.9 g), number of leaves (8 leaves.plant⁻¹), and leaf length (33.81 cm) were related to 2 mM salicylic acid. The treatment of 2 mM salicylic acid and then 1000 mg. l⁻¹ potassium nitrate were the best treatments in terms of chlorophyll content, vegetative growth parameters and corm growth indices of saffron. Overall, it can be concluded that foliar application of salicylic acid and potassium nitrate are appropriate strategies in saffron cultivation which can reduce the effects of thermal stress (reduce in electrolyte leakage) and increase daughter corm growth and leaf extension.