برآورد عملکرد زعفران با استفاده از شاخص خشکسالی شناسایی (مطالعه موردی: استان خراسان جنوبی)

خشکسالی یک بلای طبیعی و قابل تکرار است که بر همه اقلیم‌ها تأثیر می‌گذارد، اما فراوانی وقوع آن در مناطق خشک و نیمه‌خشک مانند ایران بیشتر است. به دلیل کمبود آب و خسارات غیرسازه‌ای ناشی از خشکسالی، یک سیستم نظارت مداوم بر این پدیده، یعنی پایش خشکسالی، اجتناب‌ناپذیر است. شاخص‌های خشکسالی برای پایش و کاهش اثرات خشکسالی استفاده می‌شوند. از جمله این شاخص‌ها می‌توان به شاخص شناسایی خشکسالی (RDI) اشاره کرد. بنابراین، با توجه به شرایط خشکی آب و هوایی استان خراسان جنوبی و نقش غیرقابل انکار آن در تولید زعفران، رابطه بین عملکرد زعفران و RDI در چهار سایت مستعد تولید و کشت زعفران مورد مطالعه قرار گرفت. در این راستا، RDI سه ماهه در دوره ۱۹۸۹-۲۰۱۴ (۲۵ سال) در ایستگاه‌های سینوپتیک بیرجند، قائن، فردوس و نهبندان محاسبه و سپس با عملکرد مقایسه شد و معادله رگرسیون بین شاخص خشکسالی هر ماه و عملکرد تعیین گردید.تحلیل رگرسیون و کسب نتایج، علاوه بر تایید وجود رابطه بین شاخص شدت خشکسالی (RDI) و عملکرد زعفران، این نکته را نیز تایید کرد که شاخص خشکسالی ماه‌های فوریه، مارس و آوریل در بیرجند و قاین؛ فوریه در فردوس و ماه‌های ژانویه، فوریه و مارس در نهبندان بر عملکرد زعفران تأثیرگذار بوده‌اند. شدیدترین خشکسالی در بیرجند و قاین در سال‌های 2000-2001، طی 25 سال مورد مطالعه، و در فردوس و نهبندان در سال‌های 1999-2000 رخ داده است، به طوری که خشکسالی متوسط (عادی) بیشترین تداوم را در تمام ایستگاه‌های مورد مطالعه دارد و وقوع آن تقریباً هر سه سال یک‌بار روی می‌دهد.

Drought is a natural disaster and repeatable that influencing all climates, but the frequency of its occurrence is more in arid and semi-arid regions such as Iran. Due to water scarcity and the non-structural damages caused by Drought, a system of continuous surveillance on the phenomenon, Drought monitoring, is inevitable. Drought indices are used for monitoring and decreasing the effects of Drought. Among the indicators can be mention to Reconnaissance Drought Index (RDI). Therefore, due to dry weather conditions in South Khorasan province and its undeniable role in the production of saffron, the relationship between Saffron yield and RDI was studied in four prone sites for production and cultivation of saffron. In this regard, RDI of three months in the period 1989-2014 (25 years) calculated in synoptic stations of Birjand, Qaen, Ferdows and Nehbandan and then comparing with the yield, Regression equation between Drought index of each month and yield was determined. Regression analysis and the getting results, in addition to confirming the existence of the relationship between the RDI of Saffron yield confirmed this point that the Drought index of February, March and April months in Birjand and Qaen; February in Ferdows and months of January, February, March in Nehbandan were effective on Saffron yield. The extreme Drought occurred in Birjand and Qaen in years 2000-2001, 25 years under study, and in Ferdows and Nehbandan in the years 1999-2000, so that moderate Drought (normal) has the most continuity in all the studied stations and its occurrence is Imminent each three years once.