بررسی برخی عوامل اکولوژیکی موثر بر پراکنش مزارع زعفران

هدف از این پژوهش، بررسی ارتباط عوامل اکولوژیک با پراکنش مزارع زعفران ( Crocus sativus) و تعیین محدوده تغییرات فاکتورهای محیطی موثر، جهت تفسیر بهترین توزیع پراکنش مزارع زعفران در استانهای خراسان رضوی و جنوبی در محدوده شهرستانهای گناباد، کاشمر ، تربت حیدریه ، فردوس و قاینات می باشد . در این تحقیق، در محدوده سالهای ۱۳۸۶ تا ۱۳۸۸، تعداد ۷۵ پلات در نقاط مختلف ارتفاعی از ابتدا تا انتهای مزارع زعفران، منطبق بر ۸۰۰ متر تا ۲۲۰۰متر از سطح دریا انتخاب گردید و در هر شهرستان طبق مساحت مورد مطالعه، تعدادی پلات یک متر مربعی و در هر پلات فاکتورهای عملکردی شامل وزن گل، تعداد گل، وزن خشک کلاله و وزن پیاز(کورم) وفاکتورهای محیطی شامل ارتفاع از سطح دریا، دمای میانگین سالانه، میزان بارش سالانه، اسیدیته، شوری ودر داخل هر پلات از عمق ۰۳۰سانتی متری یک نمونه خاک برداشت نموده و در آزمایشگاه فاکتورهای بافت خاک اندازه گیری شدند. عمق کاشت پیازها نیز جداگانه برداشت گردید. ابتدا سنجش نرمال بودن داده ها با آزمون کلموگروف اسمیرنوف (k-s) و آزمون معنی داری داده ها به روش آزمون دانکن وLSDانجام گرفت جهت بررسی رابطه بین پراکنش مزارع زعفران با عوامل محیطی از تکنیک رج بندی استفاده گردیدرج بندی جامعه گیاهی به روش تحلیل کاهشی (RDA) انجام گرفت.. نتایج حاصل نشان داد که محور اول و دوم به ترتیب با مقادیر ویژه ۸۶۶۰/۰ ، و ۰/۰۷۶۲و بهترین توزیع واریانس تجمعی ۹۷/۱۸درصد و۱/۹۴ درصد تغییرات پراکنش مزارع زعفران در سطح منطقه مورد مطالعه، در ارتباط با عوامل محیطی منطقه را به میزان ۸۱٫۷ درصد توجیه می کند. در انتهای کار با استفاده از مدل توزیع نرمال گوسن به روش GAM براساس منحنی هیپسومتریک ارتفاعی، بهترین محدوده اثرفاکتور محیطی ارتفاع بر روی فاکتور عملکردی وزن کلاله با میانگین عملکرد ۰/۴۴ گرم در متر مربع، حدود ۱۴۰۰ متر اختلاف از سطح دریا تعیین گردید. این محدوده برای میانگین دمای سالانه،۱۲/۵ درجه سانتیگراد، بارندگی، ۲۰۳ میلیمتر، اسیدیته،۷/۸، شوری خاک، ۲۲۰۰میکروموس بر سانتیمتر مربع، عمق کاشت، ۲۲ سانتیمتر، رس خاک، ۴۴ درصد ، سیلت خاک، ۲۲درصد و شن و شنریزه خاک، ۳۴درصد تعیین گردید.

The aim of this study is to examine the relationship between ecological factors and the distribution of saffron (Crocus sativus) farms, and to determine the range of variation in influential environmental factors, in order to interpret the optimal distribution of saffron farms in the provinces of Razavi and South Khorasan, specifically in the counties of Gonabad, Kashmar, Torbat Heydariyeh, Ferdows, and Qaenat. In this research, during the years 2007 to 2009 (1386 to 1388 in the Iranian calendar), 75 plots were selected at different altitudinal points from the beginning to the end of the saffron farms, ranging from 800 meters to 2200 meters above sea level. In each county, based on the study area, a number of one-square-meter plots were established, and in each plot, performance factors including flower weight, flower number, dry stigmas weight, and bulb (corm) weight were measured. Environmental factors such as elevation above sea level, average annual temperature, annual precipitation, soil acidity, salinity, and soil samples were collected from a depth of 0–30 cm within each plot and analyzed in the laboratory for soil texture parameters. The planting depth of the bulbs was also separately recorded. Initially, the normality of the data was assessed using the Kolmogorov-Smirnov (K-S) test, and the significance of the data was evaluated using the Duncan and LSD tests.To examine the relationship between the distribution of saffron fields and environmental factors, the ranking technique was used. The ranking of the plant community was carried out using Redundancy Analysis (RDA). The results showed that the first and second axes, with eigenvalues of 0.8660 and 0.0762 respectively, and the best cumulative variance distribution of 18.97% and 1.94%, explained 81.7% of the variations in the distribution of saffron fields in the study area in relation to the region’s environmental factors. At the end of the study, using the Gaussian normal distribution model through the GAM method based on the hypsometric height curve, the optimal effect range of the environmental factor elevation on the functional trait of stigma weight, with an average yield of 0.44 grams per square meter, was determined to be approximately 1400 meters above sea level. This range was determined for an average annual temperature of 12.5°C, precipitation of 203 mm, pH of 7.8, soil salinity of 2200 μmhos/cm², planting depth of 22 cm, clay content of 44%, silt content of 22%, and soil sand and gravel content of 34%.