بررسی و تحلیل راهبردهای تجارت زعفران ایران با استفاده از رویکرد تحلیل عوامل استراتژیک (SWOT) (نمونه ی مورد مطالعه: استان خراسان جنوبی)

استان خراسان جنوبی با داشتن رتبه دوم در تولید زعفران بهعنوان یکی از محصوالت استراتژیک در بخش کشاورزی کشور است. باتوجهبه تقاضای بازارهای جهانی برای این محصول، در پژوهش حاضر با هدف اصلی بررسی و تحلیل راهبردهای تجارت زعفران ایران با استفاده از با رویکرد تحلیل عوامل استراتژیک) SWOT) در استان خراسان جنوبی پرداخته شده است.

با بهرهگیری از مدل SWOT که از مهمترین مدلهای برنامهریزی راهبردی محسوب م یشود، نقاط قوت، نقاط ضعف، فرصت ها و تهدیدهای بررسی و شناسایی و مناسبترین راهبردها برای تجارت زعفران ارائه شد. اطلاعات مورد نیاز از طریق تکمیل پرسشنامه تخصصی از کارشناسان و شرکت های فعال در حوزه تجارت زعفران در سال ۱۴۰۳ جمعآوری گردید. روایی پرسشنامه توسط متخصصان و اساتید دانشگاه و پایایی آن با استفاده از الفای کرونباخ با عدد ۹۱۲/۰ حاصل گردید. نتایج ماتریس خارجی این مطالعه نشان داده است که فرصتهای برگزاری همایش و نمایشگاههای جهت معرفی زعفران به جوامع داخلی و خارجی دیگر با امتیاز ۱۷/۰ در رتبهی اول ، فراوری و تولید زعفران محصولات جانبی در عرصه های مختلف با کارائی متفاوت با امتیاز ۱۲/۰ در رتبهی دوم قرار دارد.

در بررسی تهدیدهای موجود نتایج نشان داده است که فروش زعفران ایران در دیگر بازارهای جهان با برند دیگر با امتیاز ۳۱/۰ در رتبه ی اول و قاچاق زعفرانبا امتیاز ۲۸/۰ در رتبهی دوم قرار دارد. ماتریس ارزیابی عامل داخلی قوت نشان می دهد. قیمت پایین تمام شدهی محصولات با امتیاز ۴۱/۰ در رتبهی اول و مصارف مختلف با امتیاز ۲۲/۰ در ردیف دوم قرار دارد. در تحلیل نقاط ضعف مشخص شده است که نبود حمایت دولت از زعفرانکاران با امتیاز ۳۹/۰ در رتبهی اول و وجود محصولات تقلبی در بازار زعفران با امتیاز ۲۸/۰ در رتبهی دوم قرار دارد. در پایان نیز راهبردهای مدیریتی کارا جهت تجارت بهتر با توجه به عوامل مورد بررسی پیشنهاد گردیده است.

South Khorasan province, with the second rank in saffron production, is one of the strategic agricultural products in the country. Considering the demand of global markets for this product, the present research aimed to examine and analyze Iran’s saffron trade strategies using the Strategic Factors Analysis (SWOT) approach in South Khorasan province. Using the SWOT model, which is one of the most important strategic planning models, strengths, weaknesses, opportunities, and threats were identified and examined, and the most appropriate strategies for saffron trade were presented. The required information was collected through completing specialized questionnaires from experts and companies active in saffron trade in 2023.

The questionnaire’s validity was confirmed by university specialists and professors, and its reliability was obtained using Cronbach’s alpha with a value of 0.912. The results of the external matrix of this study showed that opportunities for holding conferences and exhibitions to introduce saffron to domestic and international communities ranked first with a score of 0.17, and processing and producing saffron by-products in various fields with different efficiencies ranked second with a score of 0.12. In examining the existing threats, the results showed that selling Iranian saffron in other world markets under other brands ranked first with a score of 0.31, and saffron smuggling ranked second with a score of 0.28.

The internal factor evaluation matrix for strengths shows that the low cost price of products ranked first with a score of 0.41, and various uses ranked second with a score of 0.22. In analyzing weaknesses, it was specified that lack of government support for saffron growers ranked first with a score of 0.39, and the existence of counterfeit products in the saffron market ranked second with a score of 0.28. Finally, effective management strategies for better trade were proposed based on the examined factors.