بررسی عوامل موثر بر کاهش سطح عملکرد گیاه استراتژیک زعفران و پیشنهاد راهکارهای کاربردی

زعفران (Crocus sativus L.) یکی از گرانبهاترین محصولات کشاورزی و دارویی در ایران است. این گیاه، در زمینه های کم بهره به نحو مطلوب رشد کرده و مواد موثر آن افزایش می یابد و چون ارزش افزوده آن بالا است، می تواند در اقتصاد آن منطقه، موثر واقع شود. ایران و خصوصا خراسان جزو مناطق کم بهره محسوب می شود که بخش هایی از آن در ناحیه نیمه خشک و خشک جهان قرار دارد. روند رو به رشد سهم صادرات زعفران از یک سو و درآمد زایی و کارآفرینی برای روستاییان از سوی دیگر، لزوم توجه به این محصول را افزایش می دهد.

در سال های اخیر عملکرد این گیاه مهم و استراتژیک کاهش یافته که باید به بررسی و شناسایی مشکلات منطقه، از جمله شناسایی عوامل اقلیمی، خاکشناسی، آبیاری و نیز کشاورزی سنتی همچون عدم آگاهی کشاورزان از روش های اصولی کشت، داشت و برداشت گیاه، هزینه های بالای کارگری و غیره که تاثیرگذار در عملکرد این گیاه است، پرداخت. راهکارها برای حل چالش های موجود، استفاده از کوددهی مناسب بعد از برداشت گل در آذر ماه، عدم چرای زمین، استراحت زمین در یک فصل رشدی و کشت گیاهانی از خانواده لگوم، برگزاری کلاس های ترویجی-آموزشی برای کشاورزان می باشد.

علاوه براین راهکارها تحقیقات در مورد انواع اکوتیپهای زعفران، یافتن موتانتهایی با ویژگی های مطلوب (مقاومت به شوری و خشکی، کلاله چند شاخه و بزرگتر و غیره) از طریق روش های جدید بیوتکنولوژی و مهندسی ژنتیک می تواند راهگشا باشد. امید است که با کشت اصولی این گیاه، همچنان در تولید آن از نظر کیفی و کمی در ایران و خراسان پیشتاز باشیم.

Saffron (Crocus sativus L.) is one of the most valuable agricultural and medicinal products in Iran. This plant grows well in low-yield areas and its effective substances increase, and because its added value is high, it can be effective in the economy of that region. Iran, and especially Khorasan, is considered one of the low-yield regions, parts of which are located in the semi-arid and arid regions of the world. The growing trend of saffron export share on the one hand and income generation and entrepreneurship for villagers on the other hand, increases the need to pay attention to this product.

In recent years, the yield of this important and strategic plant has decreased, which requires examining and identifying the problems of the region, including identifying climatic factors, soil science, irrigation, and traditional agriculture, such as farmers’ lack of awareness of basic methods of cultivation, keeping and harvesting plants, high labor costs, etc., which affect the yield of this plant. Solutions to solve the existing challenges include using appropriate fertilization after harvesting flowers in December, not grazing the land, resting the land during a growing season, and cultivating plants from the legume family, holding educational and extension classes for farmers.

In addition to these solutions, research on various ecotypes of saffron, finding mutants with desirable characteristics (resistance to salinity and drought, multi-branched and larger stigma, etc.) through new methods of biotechnology and genetic engineering can be a solution. It is hoped that with the principled cultivation of this plant, we will continue to be at the forefront in its production in terms of quality and quantity in Iran and Khorasan.