بررسی عوامل موثر بر بهرهوری تولید زعفران؛ مطالعه موردی استان خراسان جنوبی

زعفران یکی از اصلی ترین محصولات تولیدی و صادراتی استان خراسان جنوبی می باشد که ضمن داشتن مزیت های اقتصادی بالا برای کشاورزان استان، از نظر بهره وری اقتصادی، به ویژه از نظر مصرف آب، نیز یکی از کارآمدترین محصولات در جهان می باشد. با این حال، در چند سال گذشته تولید این محصول با چالش های مختلفی نظیر نوسانات اقتصادی و خشکسالی های پی در پی مواجه بوده است. از این رو، هدف این پژوهش بررسی اثرات شوک های مختلف اقتصادی-سیاسی(نرخ ارز، نرخ تورم، درآمد خانوار)، اجتماعی(نابرابری اجتماعی و جمعیت) و محیطی(بارندگی) بر بهره وری تولید زعفران طی دوره زمانی ۱۴۰۲-۱۳۸۴ با کمک مدل خودرگرسیون برداری در نرم افزار ایویوز بود.

نتایج نشان می دهد که اثر نرخ ارز و بارندگی بر بهره وری تولید زعفران در کوتاه مدت مثبت و در بلندمدت منفی بوده است. همچنین، اثر ضریب جینی یا نابرابری اجتماعی، درآمد خانوار روستایی و نرخ تورم بر بهره وری این محصول منفی بدست آمده است. در نهایت، اثر افزایش جمعیت روستایی بر بهره وری تولید این محصول مثبت می باشد. همچنین نتایج تجزیه و تحلیل واریانس نشان می دهد که بعد از ۱۰ دوره اثر خود متغیر کاهش یافته و برابر ۳۲ درصد بوده است. علاوه بر این، بیشترین اثر را نیز پس از ۱۰ دوره به ترتیب متغیر نرخ ارز و ضریب جینی و کمترین اثر را نرخ تورم بر بهره وری تولید این محصول بجای گذاشته اند.

Saffron is one of the main production and export products of South Khorasan Province, which, in addition to having high economic advantages for the province’s farmers, is also one of the most efficient products in the world in terms of economic productivity, especially in terms of water consumption. However, in the past few years, the production of this product has faced various challenges such as economic fluctuations and successive droughts.

Therefore, the aim of this study was to investigate the effects of various economic-political (exchange rate, inflation rate, household income), social (social and population inequality), and environmental (rainfall) shocks on the productivity of saffron production during the period 1402-1384 with the help of a vector autoregression model in the Iviews software. The results show that the effect of exchange rate and rainfall on the productivity of saffron production was positive in the short term and negative in the long term.

Also, the effect of Gini coefficient or social inequality, rural household income, and inflation rate on the productivity of this product was negative. Finally, the effect of increasing rural population on the productivity of this product is positive. Also, the results of variance analysis show that after 10 periods, the effect of the variable itself has decreased and is equal to 32%. In addition, after 10 periods, the exchange rate and Gini coefficient variables have the greatest effect, and the inflation rate has the least effect on the productivity of production of this product.