قابلیت فراهمی عناصر آهن و روی ریزوسفر خاک متاثر از کشت و کار زعفران مزارع چندساله زیرکوه و خوسف در خراسان جنوبی

میزان فراهمی عناصر غذایی خاک در زراعت چندساله زعفران از عوامل مهم موثر بر رشد و تولید این گیاه است. لذا تحقیق کنونی با هدف مطالعه اثر کشت و کار زعفران بر قابلیت فراهمی عناصر آهن و روی ریزوسفر خاک مزارع چندساله زیرکوه و خوسف در استان خراسان جنوبی در سال ۱۴۰۰ انجام شد. این آزمایش به‌صورت فاکتوریل و از نوع آشیانه‌ای در قالب طرح پایه کاملاً تصادفی انجام شد. عامل اول منطقه مورد مطالعه در دو سطح (شهرستان زیرکوه و خوسف) و عامل دوم سن مزرعه در سه سطح (شاهد مزرعه بدون گیاه زعفران، ۲ ساله، ۶ ساله) بودند. از هر منطقه سه نمونه شاهد، سه مزرعه ۲ ساله و سه مزرعه ۶ ساله انتخاب شد و نمونه‌برداری از عمق صفر تا ۳۰ سانتی‌متر ریزوسفر ریشه انجام شد.

شاخص‌های مورد آزمایش شامل محتوای عناصر آهن (Fe) و روی (Zn) خاک بود که بر اساس روش‌های استاندارد اندازه‌گیری شدند. نتایج اثر ساده سن مزرعه نشان داد که بیشترین محتوای آهن در مزرعه شاهد (خاک بدون کشت زعفران) مشاهده شد. همچنین نتایج اثر متقابل نشان داد که بیشترین غلظت آهن خاک در مزارع بدون کشت زعفران خوسف به‌دست آمد. خاک فاقد کشت زعفران در خوسف دارای بیشترین میزان روی و مزرعه دوساله خوسف دارای کم‌ترین میزان روی بود. در مجموع، نتایج نشان می‌دهد که با افزایش سن مزارع زعفران، غلظت عناصر آهن و روی در خاک کاهش می‌یابد و این منجر به کاهش عملکرد زعفران می‌شود.

The bioavailability of soil nutrients in multi-year saffron cultivation is a key factor affecting the growth and production of this plant. This study was conducted in 2021 to investigate the effect of saffron cultivation on the bioavailability of iron (Fe) and zinc (Zn) in the rhizosphere soil of multi-year fields in Zirkuh and Khusf counties of South Khorasan province. The experiment was designed as a factorial nested study based on a completely randomized design. The first factor was the study region at two levels (Zirkuh and Khusf), and the second factor was field age at three levels (control field without saffron, 2-year-old, and 6-year-old fields).

Three control samples, three 2-year-old fields, and three 6-year-old fields were selected from each region, with soil sampling conducted from the rhizosphere at a depth of 0–30 cm. The measured indices included soil iron (Fe) and zinc (Zn) content, determined using standard methods. The results of the main effect of field age showed that the highest iron content was observed in the control field (soil without saffron cultivation). The interaction effect indicated that the highest soil iron concentration was found in non-saffron fields in Khusf. Soil without saffron cultivation in Khusf had the highest zinc content, while the 2-year-old field in Khusf had the lowest. Overall, the results suggest that as the age of saffron fields increases, the concentrations of iron and zinc in the soil decrease, leading to reduced saffron yield.