تعیین میزان تبخیر و تعرق پتانسیل واقعی و بهترین مدل برآورد نیاز آبی زعفران در تربت حیدریه

گیاه نیمه‌گرمسیری زعفران، به دلیل نیاز آبی کم و درآمد زیاد، جایگاه ویژه‌ای در الگوی کشت مناطق خشک و نیمه‌خشکی همچون منطقة خراسان رضوی دارد. در تحقیق حاضر، به تعیین میزان تبخیر و تعرق پتانسیل و واقعی و مناسب‌ترین مدل برآورد تبخیر و تعرق زعفران در منطقة تربت حیدریه (قطب تولید زعفران جهان) پرداخته شد. به این منظور، روش‌های مختلف فائو-پنمن-مانتیث، بلینی-کریدل، هارگریوز-سامانی، تورنت-وایت، جنسن-هایز و تورک ارزیابی شدند. بررسی مقایسة نتایج به دست آمده از روش فائو با سایر روش‌ها با استفاده از آزمون کای‌اسکوئر انجام شد. نتایج مقایسة روش‌های مختلف با روش فائو-پنمن-مانتیث به‌عنوان روش استاندارد و مبنا نشان داد روش‌های بلینی-کریدل، جنسن-هایز و هارگریوز-سامانی به‌ترتیب دقت بیشتری نسبت به سایر روش‌ها داشتند. مقدار نیاز آبی سالانة زعفران در اقلیم منطقة تربت حیدریه با استفاده از روش استاندارد فائو-پنمن-مانتیث، 1736 مترمکعب در هکتار به‌دست آمد. از آنجا که در معادلة هارگریوز-سامانی برای محاسبة تبخیر و تعرق فقط به دو عامل دما و تشعشع خورشیدی نیاز است و تعیین عوامل یادشده در بیشتر ایستگاه‌های هواشناسی امکان‌پذیر است، پیشنهاد می‌شود در برآوردهای تخمینی اولیه و سریع نیاز آبی گیاه زعفران از این روش استفاده شود

The high-value, semi-arid saffron crop has a special place in the cropping pattern of arid and semi-arid regions such as Khorasan Razavi province due to its low water requirement and high income. In the present research, the potential and actual evapotranspiration rates and the most suitable model for estimating saffron evapotranspiration in the Torbat Heydarieh region (the world’s saffron production hub) were determined. For this purpose, different methods of FAO-Penman-Monteith, Blaney-Criddle, Hargreaves-Samani, Thornthwaite, Jensen-Haise, and Turk were evaluated. Comparison of the results obtained from the FAO method with other methods was performed using the chi-square test. The results of comparing different methods with the FAO-Penman-Monteith method as the standard and reference method showed that the Blaney-Criddle, Jensen-Haise, and Hargreaves-Samani methods had higher accuracy, respectively, compared to other methods. The annual water requirement of saffron in the climate of Torbat Heydarieh region, using the standard FAO-Penman-Monteith method, was obtained as 1736 cubic meters per hectare. Since the Hargreaves-Samani equation for calculating evapotranspiration requires only two factors, temperature and solar radiation, and determining these factors is feasible in most meteorological stations, it is suggested to use this method for preliminary and rapid estimation of saffron water requirement.