تجارت آب مجازی و حسابداری ردپای آب در تولید زعفران ایران

مفهوم آب مجازی پتانسیل قابل توجهی برای کمک به بهبود بهره‌وری منابع محدود آب شیرین به ویژه در بخش کشاورزی دارد. ایران بزرگترین تولیدکننده و صادرکننده زعفران در جهان است. این تحقیق میانگین اندازه و سهم اجزای ردپای آبی، از جمله ردپای آب سبز، آبی، خاکستری و سفید را در بازه زمانی ۲۰۰۸–۲۰۱۴ در سطوح استانی و ملی بررسی می‌کند. میانگین ردپای آبی تولید زعفران در ایران ۴۶۵۹ متر مکعب در هر کیلوگرم بود. سهم ردپای آب سبز، آبی، سفید و خاکستری به ترتیب ۱۲، ۴۲، ۴۰ و ۶ درصد برآورد شده است. کل ردپای آبی تولید زعفران حدود ۱۵۴۱ میلیون متر مکعب در سال بود که سهم آب مجازی صادر شده ۱۳۵۴.۶ میلیون متر مکعب در سال بود. میانگین ردپای اقتصادی آب تولید زعفران ۳.۱ متر مکعب به ازای هر دلار است. لرستان، آذربایجان شرقی و اصفهان کمترین ردپای اقتصادی آب را دارند در حالی که چهارمحال و بختیاری، سمنان و فارس بیشترین مقادیر را دارند.نتایج این تحقیق اطلاعات ارزشمندی را برای مدیران و سیاست‌گذاران فراهم می‌کند تا بتوانند سطح زیر کشت را در مناطقی با اثر اقتصادی آب پایین و همچنین مناطقی با کشاورزی بارانی و بارش کافی گسترش دهند. در مقابل، افزایش عملکرد و بهره‌وری مصرف آب در مناطقی با اثر اقتصادی آب بالا بسیار ضروری است.

The virtual water concept has a considerable potential to help improve the productivity of limited fresh water resources especially in the agriculture sector. Iran is the biggest producer and exporter of Saffron in the world. This research explores the average magnitude and share of water footprint components, including the green, blue, grey and white water footprints over the period of 2008–2014 in the provincial and national levels. The average water footprint of the Saffron production in Iran was 4659 m3 kg−1 . The share of green, blue, white, and grey water footprints are estimated as 12, 42, 40, and 6 percent, respectively. The total water footprint of Saffron production was around 1541 MCM yr−1 that the share of exported virtual water was 1354.6 MCM yr−1 . The average economic water footprint of Saffron production is 3.1 m3 per $. Lorestan, East Azerbaijan and Isfahan have the lowest economical water footprint while Chaharmahal and Bakhtiari, Semnan and Fars have the highest values. The results of this research provide valuable information for managers and policy makers to extend the cultivation area in regions with low economical water footprint and also the regions with rain-fed cropping and sufficient precipitation. In contrast, increasing yield and water use efficiency in regions with high economical water footprint is very necessary.