تأثیر کود آلی و شیمیایی بر رشد و گلدهی گیاه زعفران در دو رژیم آبیاری

برهم‌کنش فراهمی آب و مواد مغذی از عوامل مهم در رشد بنه و گلدهی زعفران است. به نظر می‌رسد مصرف آب بیش از مقادیر مرسوم در مناطق نیمه‌خشک می‌تواند در کشت زعفران مفیدتر باشد. بر این اساس، اثرات رژیم‌های آبیاری [فواصل دو و چهار هفته معادل مصرف 3600 (تیمار آبیاری مرسوم) و 7200 مترمکعب در هکتار (تیمار آبیاری گسترده) در طول رشد زعفران] و همچنین کودهای آلی (30 تن در هکتار کود گاوی بر اساس نتایج تجزیه خاک و کود) و شیمیایی (به ترتیب 220، 150 و 100 کیلوگرم در هکتار اوره، سوپرفسفات و سولفات پتاسیم) با یک تیمار شاهد (بدون کود) بر برخی شاخص‌های فیزیولوژیکی رشد، تولید بنه و گلدهی زعفران در این آزمایش مورد مطالعه قرار گرفت. آزمایش به صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در شهرستان سرایان، ایران، در طول سال‌های 1394-1396 انجام شد. شاخص‌های رشد رویشی در طول چرخه اول رشد مطالعه شد، در حالی که شاخص‌های گلدهی در فصل رشد دوم اندازه‌گیری شد. زیست‌توده کل در طول چرخه رشد زعفران در تمام تیمارها روند افزایشی داشت. این شاخص در تیمار کود گاوی در هر دو سطح فراهمی آب، در طی دو ماه آخر رشد بیشتر بود. سرعت رشد محصول (CGR) در دوره‌های رشد اولیه (90 روز اول رشد)، میانی (150-90 روز پس از رشد) و پایانی (180-150 روز پس از رشد) به ترتیب کند (کمتر از 3.9 گرم بر مترمربع در روز)، سریع (12-3.9 گرم بر مترمربع در روز) و متوسط (5.5 گرم بر مترمربع در روز) بود. بیشترین سرعت رشد محصول (12 گرم بر مترمربع در روز) در تیمار کود گاوی و 145 روز پس از اولین آبیاری پاییزه به دست آمد. در تمام تیمارها، نسبت وزن برگ (نسبت وزن برگ به وزن کل گیاه) از دو ماه پس از اولین آبیاری تا پایان چرخه رشد روند کاهشی دارد و در تیمارهای کوددهی کمی بیشتر است. مصرف کود گاوی تولید بنه و وزن کل بنه‌ها در هر بوته را به ترتیب 15 و 13 درصد در مقایسه با تیمار شاهد افزایش داد. بیشترین میانگین وزن بنه‌های دختری (4.6 گرم) در تیمار ترکیبی کود گاوی و فواصل آبیاری دو هفته‌ای مشاهده شد. بیشترین مقادیر تعداد گل (98 گل در مترمربع)، عملکرد گل (3.24 گرم بر مترمربع)، عملکرد خامه (0.56 گرم بر مترمربع) و عملکرد گلبرگ خشک (7.3 گرم بر مترمربع) در گیاهانی به دست آمد که با کود گاوی تیمار شده و آب را در فواصل 4 هفته‌ای دریافت کرده بودند. در تیمارهای کود گاوی و شاهد، بیشترین عملکرد گل و کلاله در فواصل آبیاری 4 هفته‌ای به دست آمد، در حالی که در تیمار کود شیمیایی، بیشترین عملکرد گل و کلاله در فواصل آبیاری 2 هفته‌ای به دست آمد. بنابراین، به نظر می‌رسد مصرف کود گاوی همراه با مصرف 3600 مترمکعب در هکتار در طول چرخه اول رشد زعفران که در آن تراکم بنه و سطح تعرق کم است، مناسب می‌باشد.

The combined effect of water and nutrient availability is one of the most important factors in corm growth and flowering of saffron. In addition, it seems that applying water in amounts more than conventional amounts in semi-arid areas can be more useful in saffron cultivation. Accordingly, the effects of irrigation regimes [two and four weeks intervals equal to application of 3600 (conventional irrigation treatment) and 7200 m3.ha-1 (extensive-irrigation treatment) during saffron growth], as well as organic (30 ton.ha-1 cow manure based on soil and manure analysis results) and chemical fertilizers (220, 150 and 100 kg.ha-1 urea, super-phosphate and potassium sulfate, respectively) with a control treatment (no-fertilizer) are studied on some physiological growth indices, corm production and flowering of saffron in this experiment. The experiment was conducted as factorial based on a randomized completely block design with three replications in Sarayan county, Iran, during 2014-2016. Vegetative growth indices were studied during the first growth cycle, while flowering indices were measured during the second growth season. Total biomass has an increasing trend during saffron growth cycle in all treatments. This index was higher in cow manure treatment in both levels of water availability, during the last two growth months. Crop growth rate (CGR) was slow (below 3.9 g.m-2.day-1), rapid (3.9-12 g.m-2.day-1) and intermediate (5.5 g.m-2.day-1) in the early (the first 90 days of growth), middle (90-150 days after growth) and late (150-180 days of growth) growth periods. The highest CGR (12 g.m-2.day-1) was obtained in cow manure treatment and 145 days after the first autumnal irrigation. In all treatments, leaf weight ratio (leaf to total plant weight ratio) has a decreasing trend from two months after the first irrigation until the end of the growth cycle and it is slightly higher in fertilization treatments. Cow manure application increased the corm production and total corms weight per plant by 15 and 13%, respectively, compared with the control treatment. The highest mean weight of replacement corms (6.4 g) was shown in combined treatment of cow manure and two weeks’ irrigation intervals. The highest values of flower number (98 flower per m2), flower yield (24.3 g.m2), style yield (0.56 g.m2) and dry petal yield (3.7 g.m2) were obtained in plants that had been treated with cow manure and received water in intervals of 4 weeks. In cow manure fertilizer and control treatments, the highest flower and stigma yield were obtained in irrigation intervals of 4 weeks, while in chemical fertilizer treatment, the highest flower and stigma yield were obtained in 2 week irrigation intervals. Therefore, it seems that application of cow manure combined with consumption of 3600 m3.ha-1 is suitable during the first growth cycle of saffron during which corm density and transpiration area are low.