تأثیر خاستگاه و محل کاشت بر بهره‌وری بنه‌های زادآور زعفران (Crocus sativus)

زمینه: زعفران گران‌ترین ادویه جهان است. عملکرد آن تحت تأثیر ژنوتیپ بنه‌های مادری، محیط آنها و تعامل بین هر دو عامل قرار دارد. بهبود عملکرد زعفران و اجزای عملکرد می‌تواند از طریق ارزیابی این اثرات بر تکثیر غیرجنسی بنه‌های زادآور حاصل شود. اهداف: هدف از این مطالعه ارزیابی بهره‌وری بنه زادآور زعفران تحت تأثیر خاستگاه بنه‌های مادری، محل کاشت و تعامل آنها بود. روش‌ها: یک طرح چندعاملی با چهار خاستگاه مختلف بنه (Sh، Am، Za و As) که در دو محل متفاوت (TAL و FSA) کشت شدند، آغاز گردید. تعداد، وزن تر و میانگین قطر بنه‌های زادآور و همچنین زیست‌توده کل زادآور در هر برداشت اندازه‌گیری شد. نتایج: نتایج نشان‌دهنده چندشکلی مورفولوژیک بین بنه‌های مادری زعفران بین خاستگاه‌ها بود. هر دو عامل آزمایش شده تأثیر معنی‌داری بر بهره‌وری بنه زادآور داشتند. از نظر کل زیست‌توده زادآور مفید قادر به گلدهی با قطر >2.5 سانتی‌متر و جرم >11 گرم، دسترسی Am در سایت ساحلی FSA بالاترین عملکرد را داشت. علاوه بر این، این محل کاشت بهترین نتایج را برای سایر خاستگاه‌ها از نظر صفات کمی بنه‌های زادآور نشان داد. بهره‌وری بنه‌های زادآور مفید در مقایسه با دسترسی Za کشت شده در TAL (1.05)، تنها پس از دو سال 7.38 برابر زیست‌توده اولیه افزایش یافت. این دسترسی اخیر با پدیده‌ای توصیف شده مشخص می‌شود که با فوق‌غلبه اولین بنه تولید شده مشخص می‌شود. صرف نظر از تعداد بنه‌های زادآور، همبستگی مثبتی بین صفات کشت‌ریخت‌سنجی مورد مطالعه و خاستگاه Am در محل کاشت FSA وجود داشت. نتیجه‌گیری: این مطالعه اطلاعات اولیه‌ای در مورد تنوع کشت‌ریخت‌سنجی زعفران تحت محل‌های کاشت مختلف ارائه می‌دهد و امکان انتخاب کلونی با شرایط کشتی را فراهم می‌کند که برتری واضحی در رابطه با عملکرد کمی بنه‌های زادآور نشان می‌دهد.

Background: Saffron spice is the most expensive spice in the world. Its yield is determined by the effect of the genotype of mother corms, their environment and the interaction between both factors. Improving saffron yield and yield components could be accomplished through the evaluation of these effects on progeny corms asexual propagation. Objectives: The aim of the present study was then to evaluate progeny corm productivity of saffron (Crocus sativus L.) under the effects of the provenance of mother corms, the planting site and their interaction. Methods: A multifactorial design was started with four different corms provenances noted Sh, Am, Za and As that were planted in two different sites noted TAL and FSA. Progeny corm number, fresh weight and diameter average as well as total progeny biomass were measured at each harvest. Results: Results indicate morphological polymorphism among saffron mother corms between the provenances. Both tested factors had a significant effect on progeny corm productivity. In term of total useful progeny biomass able to flower with a diameter >2.5cm and mass >11g, Am accession was the highest performing at the FSA coastal site. Furthermore, this planting site showed the best results for other provenances in term of progeny corms quantitative traits. Useful progeny corms productivity was enhanced 7.38 times the starting biomass after only two years compared with Za accession planted in TAL (1.05). This last accession is marked by a described phenomenon characterized by the super-dominance of the first generated corm. Regardless the number of progeny corms, positive correlation was stated between the studied agro-morphometric traits and Am provenance in FSA planting site. Conclusions: This study offers preliminary information of saffron agro-morphometric variability under different plantation sites and allows a clonal selection with the planting conditions that show a clear superiority relating to progeny corms quantitative performance.