بررسی عوامل مؤثر بر تمایل زعفران‌کاران به توسعۀ کشت زعفران (مطالعۀ موردی: منطقۀ تربت حیدریه)

هدف از این مطالعه، بررسی عوامل مؤثر بر تمایل زعفران‌کاران به توسعۀ کشت زعفران در منطقۀ تربت حیدریه به عنوان قطب اصلی تولید زعفران کشور است. تحقیق حاضر از نوع توصیفی-پیمایشی بوده و ابزار جمع‌آوری اطلاعات پرسش‌نامه است. متغیر وابسته تمایل زعفران‌کاران به توسعۀ کشت زعفران است که دو مقدار 1 (تمایل) و 0 (عدم تمایل) می‌پذیرد. برای تخمین از مدل لاجیت استفاده شد. متغیرهای مستقل شامل سن، سطح تحصیلات، تجربۀ کشت زعفران، تعداد فرزندان، تعداد قطعات زمین، درآمد زعفران، بیمۀ محصول، تنوع تولید (ریسک‌پذیری کشاورز)، هزینه تولید در هکتار و نوع مالکیت منبع آبی بودند. منطقۀ مورد مطالعه شهرستان‌های تربت حیدریه و زاوه بودند. با استفاده از نرم‌افزار PASS نمونۀ 170 نفری از زعفران‌کارانی که در سال 1393 امکان توسعۀ کشت بر اساس موجودی اراضی را داشتند، انتخاب شدند. نتایج نشان داد عواملی مانند داشتن سابقۀ کشت، باال بودن تعداد قطعات زمین، درآمد باال از زعفران و وجود تنوع تولید اثر مثبت بر تمایل زعفران‌کاران به توسعۀ کشت این محصول دارند، درحالی که باال بودن سن زعفران‌کار و داشتن شغل غیرکشاورزی اثر منفی بر این تمایل دارند. سن باال به عنوان یک عامل بازدارنده در توسعۀ کشت شناسایی شد. بر اساس یافته‌ها پیشنهاد می‌شود تمهیداتی مانند اولویت‌دهی در ارائه تسهیالت و نهاده‌های تولیدی برای جذب نیروی کار جوان، تشکیل تعاونی‌های تولید برای غلبه بر ضعف‌های ساختاری، حمایت از بهره‌برداران دارای تنوع محصول از طریق تسهیالت ارزان‌قیمت و اجرای سیاست‌های حمایتی مانند خرید توافقی برای تثبیت بازار و تشویق به توسعۀ کشت اتخاذ گردد.

This study was carried out to examine the factors affecting farmers’ willingness to expand saffron cultivation in Torbat Heydarieh Region, as the main center of saffron production in Iran. A descriptive survey research was conducted, and data were collected using a questionnaire. The dependent variable was the willingness of saffron farmers to expand cultivation, taking two values: 1 for willingness and 0 for unwillingness. The logit model was used for estimation. Independent variables included age, educational level, saffron cultivation experience, number of children, number of land plots, saffron income, product insurance, crop diversity (farmer risk aversion), production cost per hectare, and type of water source ownership. The study areas were Torbat Heydarieh and Zaveh cities. A sample of 170 saffron farmers with the possibility of expansion based on land availability in 2014 was selected using PASS software. The results indicated that factors such as cultivation experience, higher number of land plots, higher income from saffron, and crop diversity positively affected farmers’ willingness to expand saffron cultivation, while higher age of farmers and having a non-agricultural job had negative effects. High age of saffron farmers was identified as an inhibitor of cultivation development. Based on the findings, it is suggested to adopt measures such as priority in providing facilities and production inputs to attract young workforce, establish production cooperatives to overcome structural weaknesses, support diversified farmers through affordable facilities, and implement supportive policies like contract farming to stabilize the market and encourage expansion.