بررسی عوامل مؤثر اجتماعی-اقتصادی بر سیستم ناپایدار کشت پر تراکم زعفران (مطالعه موردی: شهرستان گناباد).

شهرستان گناباد در استان خراسان رضوی یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان زعفران در ایران است. متأسفانه، عملکرد مزارع زعفران در گناباد در سال‌های اخیر به طور چشمگیری کاهش یافته است. شواهد و نظرات مهندسین کشاورزی نشان می‌دهد که کاشت با تراکم بالا می‌تواند به عنوان یکی از دلایل اصلی کاهش عملکرد در نظر گرفته شود. با کاشت با تراکم بالا، دوره فعالیت مزارع زعفران زودتر آغاز می‌شود. با این حال، این امر طول دوره فعالیت را به طرز چشمگیری کاهش می‌دهد. علاوه بر این، مزرعه برای مدت طولانی مناسب کشت زعفران نخواهد بود. بنابراین، مطالعه حاضر با هدف بررسی اثر کاشت با تراکم بالا بر عملکرد مزارع زعفران و شناسایی عوامل اجتماعی-اقتصادی مؤثر بر سیستم ناپایدار کاشت با تراکم بالا انجام شد.داده‌های ۶ سال اول مزارع (۲۰۱۱-۲۰۱۶) جمع‌آوری شد و برای تحلیل داده‌ها، از مدل هکمن دو مرحله‌ای که شامل مدل پروبیت و مدل رگرسیون خطی می‌باشد، استفاده شد. یافته‌های مطالعه ما نشان می‌دهد که سن کشاورزان، آگاهی نسبت به عواملی که باعث کاهش عملکرد مزارع زعفران می‌شود، و شرکت در دوره‌های آموزشی سه عاملی هستند که تأثیر منفی و معناداری بر تراکم کاشت دارند. به عبارت دیگر، این سه عامل می‌توانند مانع کاشت زعفران در تراکم بالا شوند. درآمد کشاورزان و سطح تحصیلات آن‌ها دو عاملی هستند که تأثیر مثبت و معناداری بر تراکم کاشت دارند. در نهایت، بیمه محصول در هیچ‌کدام از دو مدل تأثیر معناداری ندارد. بنابراین، ما قویاً توصیه می‌کنیم که کشاورزان از طریق دوره‌های آموزشی نسبت به عواملی که باعث کاهش عملکرد می‌شوند، آگاه شوند. همچنین، پیشنهاد می‌کنیم از تجربه کشاورزان قدیمی و با تجربه برای جلوگیری از کاشت زعفران در تراکم‌های بالا استفاده شود.

Gonabad township in the Khorasan Razavi province is one of the largest saffron producers in Iran. Unfortunately, the yield of saffron farms in Gonabad has decreased drastically in recent years. Evidence and the opinions of agricultural engineers suggest that high-density planting can be considered as one of the main reasons of yield decrease. With high-density planting, the operation period of saffron farms will start sooner. However, it will decrease the length of operation period tremendously. Furthermore, the farm will not be suitable for saffron cultivation for a long time. Therefore, the present study was conducted with the aim of investigating the effect of high-density planting on yield of saffron farms and determining the socio-economic factors affecting unsustainable system of high-density planting. Data of the first 6-years of farms (2011-2016) were collected and in order to analyze the data, a two-stage Heckman model which include a Probit model and a linear regression model was used. Our study findings show that farmers’ age, awareness towards factors that reduce yield of saffron farms, and attending training courses are three factors that have a negative and significant impact on planting density. In other words, these three factors could prevent planting of saffron in high density. Farmers’ income and their level of education are two factors which are considered to have a positive and significant impact on planting density. Finally, crop insurance does not have a significant impact in either one of the two models. Therefore, we strongly recommend that farmers should be warned of factors that cause yield decreases throughout training courses. Also, we recommend using of the experience of old and experienced farmers in order to prevent planting saffron in high densities.