بررسی تاثیر کاربری‌های مختلف بر برخی خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک (مطالعه موردی: شهرستان سرایان، خراسان جنوبی)

تغییرات غیر علمی کاربری اراضی می‌تواند اثرات منفی بر ویژگی‌های مطلوب فیزیکی و شیمیایی خاک داشته باشد. در همین راستا، تحقیق حاضر با هدف بررسی تاثیر کاربری‌های مختلف (کارخانجات، مرتع، زمین زراعی شامل زعفران و گندم) بر خصوصیات فیزیکی خاک شامل بافت خاک (درصد شن، رس و سیلت) و ویژگی‌های شیمیایی خاک همچون (pH، هدایت الکتریکی، درصد ماده آلی، کلسیم، منیزیم، کلر، سولفات و نیتروژن) در منطقه سرایان در استان خراسان جنوبی انجام شد. پژوهش انجام شده در قالب طرح کاملا تصادفی با سه تکرار و شش تیمار انجام گرفت. تیمارها شامل کاربری‌های مختلف از جمله مرتع، کاربری گندم و جو، کاربری زعفران و کاربری صنعتی (کارخانه آسفالت) در سه فاصله 50، 250 و 1000 متر بودند. نتایج نشان داد تاثیر کاربری‌های مختلف برخصوصیات شیمیایی خاک مانند pH، هدایت الکتریکی، کلر، سولفات، نیتروژن، درصد ماده آلی، منیزیم و کلسیم معنی‌دار است. همچنین اثر کاربری‌های مختلف بر خصوصیات فیزیکی خاک مانند درصد سیلت و شن معنی‌دار بود. نتایج تجزیه شیمیایی خاک نشان داد که کارخانه واقع شده در فاصله 250 متری سبب افزایش معنی‌دار pH، هدایت الکتریکی، درصد ماده آلی، کلسیم، منیزیم و کلر خاک شد. همچنین نتایج در مورد کاربری مرتعی و زراعی نشان داد گیاه زعفران بیشترین میزان pH، هدایت الکتریکی، کلر، سولفات و درصد ماده آلی (به ترتیب 8/1، 2/6، 30، 19/93 و 0/53) را نسبت به کاربری مرتع و گندم داراست. تاثیر کارخانه آسفالت بر خصوصیات شیمیایی خاک تا فاصله 250 متر تاثیر به سزایی در رشد گیاه زعفران داشته در حالی‌که تاثیر فاصله کارخانه آسفالت بر خصوصیات فیزیکی خاک تا فاصله 50 متر متغیر بود. نتایج به‌دسـت آمـده از ایـن پـژوهش نشـان داد استفاده از تغییر کاربری غیراصولی سبب کاهش شاخص‌های کیفـی و توانایی بهره‌دهی خاک و گیاه می‌گردد.

Nonscientific land use changes can have negative effects on desired physical and chemical properties of soil. In this regard, the present study aimed to investigate the effect of different land uses (factories, rangeland, agricultural lands including saffron and wheat cultivation) on soil physical properties including soil texture (percentage of sand, clay and silt) and soil chemical properties such as (pH, EC, %OM, Ca, Mg, Cl, So4 and N) in Sarayan region in South Khorasan province. The research was conducted in a completely randomized design with three replications and six treatments. Treatments include different land uses, such as rangeland, wheat and barley use, saffron use and industrial land use (Asphalt plant) at three distances of 50, 250 meters and 1000 meters. The results showed that the effect of different land uses on soil chemical properties such as pH, EC, Cl, So4, N, Mg and Ca is significant. Also, the effect of different land uses on soil physical properties such as the percentage of silt and sand, was significant. The results of soil chemical analysis showed that the factory located at a distance of 250 meters caused a significant increase in pH, EC, Ca, Mg, and Cl of the soil. Also, the results related to rangeland and agricultural use showed that saffron plant had the highest levels of pH, EC, Cl and So4 respectively (8.1, 2.6, 30 and 19.93) compared to rangeland and wheat. The effect of asphalt factory on chemical properties of soil to 250 meters had a significant effect on the growth of saffron plant, while the effect of distance on physical properties of soil to 50 meters was variable. The results obtained from this study showed that the use of unprincipled land use change reduces the quality indicators and the ability to use of soil and plants.