ارزیابی پیامدهای اقتصادی اثرات توسعه سطح زعفران در الگوی زراعی دشت قزوین

طی سال‌های اخیر، درآمد نسبتاً خوب، دوره کوتاه‌مدت کشت و نیازآبی محدود زعفران، کشاورزان دشت قزوین را بر آن داشته تا در اراضی مستعد خود به کشت این محصول روی آورند. بدین منظور، در این تحقیق اثرات افزایش سطح زیرکشت زعفران بر الگوی کشت، میزان مصرف نهاده‌ها و سود ناخالص کشاورزان دشت قزوین تحلیل و ارزیابی شد. برای تحقق این هدف، از مدل برنامه‌ریزی ریاضی مثبت (PMP) و رهیافت تابع تولید با کشش جانشینی ثابت (CES) استفاده شد. داده‌های موردنیاز مربوط به سال 93-1392 بود که با تکمیل پرسشنامه‌ از 127 کشاورز نمونه جمع‌آوری شد. نتایج نشان داد که با ورود زعفران به الگوی فعلی مزارع نماینده، الگوی زراعی در جهت کاهش سطح زیرکشت محصولات با هزینه تولید بیشتر و نیازآبی بالاتر مانند ذرت دانه‌ای، چغندرقند و کلزا در سطح مزارع کوچک (از 78/-1 تا 9/13- درصد)، متوسط (از 92/4- تا 1/14- درصد) و بزرگ (از 05/7- تا 4/16- درصد) تغییر می‌کند. در این بین، کشاورزان با مزارع بزرگ بیشترین تغییرات را در الگوی کشت فعلی تجربه می‌کنند. همچنین، نتایج نشان داد که کاهش آب مصرفی به مقدار 9129 ،1599 و 19199 مترمکعب و افزایش سود ناخالص کشاورزان به مقدار 10915 ،99991 و 09929 هزار ریال از مهمترین اثرات افزایش سطح زیرکشت زعفران در الگوی
کشت مزارع نماینده کوچک، متوسط و بزرگ است. کاهش مقدار مصارف نهادههای سرمایه )01/9 ، 22/0 و 09/1 درصد( و ماشینآالت )11/9 ،29/1 و 11/2 درصد( و افزایش بکارگیری نیرویکار )21/9 ،02/9 و 19/1 درصد( نسبت به شرایط سال پایه از دیگر پیامدهای توسعه سطح زیرکشت زعفران در الگوی مزارع نماینده کوچک، متوسط و بزرگ است. در پایان، پیشنهاد میشود که زعفران به عنوان یک محصول جایگزین برای محصوالت با نیازآبی و نهادههای مصرفی باال در الگوی کشت دشت قزوین مورد بهرهبرداری قرارگیرد و بهصورت همزمان سیاستهای افزایش عملکرد در هکتار گندم )برای رفع مسأله خودکفایی این محصول( با توسعه سطح زیرکشت زعفران در منطقه
به کارگرفته شوند.

In recent years, relatively good income, short-term cultivation cycles, and limited water requirements of saffron have led farmers in the Qazvin plain to cultivate this crop on their suitable lands. To this end, this study analyzed and evaluated the effects of increasing the cultivation area of saffron on cropping patterns, input consumption, and farmers’ gross profit in the Qazvin plain. To achieve this goal, the Positive Mathematical Programming (PMP) model and the Constant Elasticity of Substitution (CES) production function approach were used. The required data pertained to the years 1929-29 and was collected through questionnaires completed by 191 sample farmers. The results showed that the introduction of saffron into the current farm patterns of the representative farms shifts the cropping pattern towards reducing the cultivation area of crops with higher production costs and water requirements, such as corn for grain, sugar beet, and canola, by small farms (from 1.12% to 19.2%), medium farms (from 9.29% to 19.1%), and large farms (from 1.50% to 11.9%). Among them, farmers with large farms experience the greatest changes in their current cropping patterns.Also, the results showed that reducing water consumption by 1,599, 9,129, and 19,199 cubic meters and increasing farmers’ gross profit by 9,991, 29,099, and 10,915 thousand rials are among the main effects of increasing the area under saffron cultivation in the cropping pattern of small, medium, and large representative farms. The decrease in the amount of capital inputs (9.01%, 0.22%, and 1.09%) and machinery (9.11%, 1.29%, and 2.11%), and the increase in labor utilization (9.21%, 9.02%, and 1.19%) compared to the base year conditions are other consequences of expanding saffron cultivation in the representative small, medium, and large farm patterns. Finally, it is suggested that saffron be used as an alternative crop for products with high water and input requirements in the Qazvin plain cropping pattern, and simultaneously, policies to increase wheat yield per hectare (to address the issue of self-sufficiency in this product) be implemented alongside the expansion of saffron cultivation in the region. Saffron is one of the highest-priced spices in the world, selling at $3,000–$9,000 per pound (Skinner et al., 2016). This crop is financially lucrative on a small scale, although it is extremely labor-intensive. The stigmas from each flower are removed by hand, and approximately 50,000 flowers are needed to produce one pound of dried saffron. One acre yields 200,000 flowers (Barth, 2017), and thus, one acre can return $12,000–$36,000 of revenue. The crop is purchased by spice companies for commercial sale through retail and to restaurants.