ارزیابی عملکرد زعفران تحت تأثیر کشت مخلوط با گندم زمستانه، کودهای شیمیایی و رژیم‌های آبیاری در یک منطقه نیمه‌خشک

زعفران (Crocus sativus L.) گرانبهاترین ادویه در جهان و ایران محسوب می‌شود. کمبود آب آبیاری و زمین حاصلخیز از جمله محدودیت‌های اصلی تولید زعفران به ویژه در مناطق خشک و نیمه‌خشک است. زعفران‌کاران می‌توانند از طریق استراتژی نوین سیستم کشت مخلوط گندم زمستانی/زعفران، از فضاهای بین ردیف‌های زعفران، سود پاک و پایداری ببرند. تأثیر چهار رژیم آبیاری مختلف شامل ۴۰، ۶۰، ۸۰ و ۱۰۰ درصد تبخیر و تعرق استاندارد زعفران (ETc)، کاربرد دو منبع نیتروژن [کود گاوی آلی (تخمیر شده)] و شیمیایی (اوره گرانوله)] و دو سیستم کشت (کشت تک کشتی زعفران و کشت مخلوط زعفران-گندم) بر رشد و عملکرد زعفران و گندم زمستانی طی چهار فصل رشد (۲۰۱۳-۲۰۱۷) در لایسیمترهای روباز با طرح بلوک‌های کامل تصادفی به صورت فاکتوریل با سه تکرار بررسی شد. بالاترین عملکرد زعفران و گندم زمستانه (به ترتیب 0.48 و 355.7 گرم در متر مربع) به ترتیب از تیمارهای «کود دامی-تک کشتی-60% ETc» و «اوره-60% ETc» هر دو در چهارمین فصل رشد به دست آمد. نتایج نشان داد که عملکرد معادل زعفران و درآمد در تیمارهای کشت مخلوط در مقایسه با زعفران خالص 17 درصد بیشتر بود. علاوه بر این، کود شیمیایی اوره در مقایسه با کاربرد کود گاوی آلی، عملکرد زعفران را به طور قابل توجهی (20 درصد) کاهش داد، در حالی که افزایش 17 درصدی در عملکرد دانه گندم در تیمارهای اوره در مقایسه با کود دامی مشاهده شد. در شرایط مطالعه، رژیم آبیاری 40 درصد ETc قابل توصیه است. برای کیفیت زعفران، کاربرد اوره غلظت سافرانال، کروسین و پیکروکروسین را به ترتیب 6.0 درصد، 3.0 درصد و 5.0 درصد در مقایسه با تیمارهای کود دامی به طور قابل توجهی افزایش داد. بنابراین، برای کیفیت بالاتر زعفران، استفاده از کود نیتروژن همراه با کود دامی توصیه می‌شود. علاوه بر این، نسبت برابری زمین برای عملکرد اقتصادی ۱.۷۴ بود که نشان دهنده مزیت کلی ۷۴ درصدی کشت مخلوط در تولید عملکرد اقتصادی (زعفران و گندم) در طول چهار سال مطالعه است. بنابراین، کشاورزان می‌توانند از فضاهای بین ردیف‌های کشت زعفران برای کشت همزمان گندم زمستانه استفاده کنند تا درآمد و بهره‌وری زمین بیشتری کسب کنند و تولید پاک و پایدار داشته باشند.

Saffron (Crocus sativus L.) is considered the most precious spice in the world, and in Iran. Shortages in irrigation water and fertile land are some of the major constraints in saffron production especially in arid and semi-arid regions. Saffron growers can make a clean and sustainable benefit of the saffron inter-row spaces through the novel strategy of winter-wheat/saffron-base intercropping system. Effects of four different irrigation regimes vis., 40, 60, 80, and 100% of the standard saffron evapotranspiration (ETc), application of two sources of nitrogen [organic (fermented cow) manure] and chemical (granular urea)] and two cropping systems (saffron mono-cropping and saffron-wheat intercropping) on growth and yield of saffron and winter wheat were investigated during four growing seasons (2013–2017) in open-filed lysimeters with a randomized complete blocks design arranged in factorial combination with three replicates. The highest saffron and winter-wheat yields (0.48 and 355.7 g m−2, respectively) obtained from ‘manure-monocropping-60% ETc’ and ‘urea-60% ETc treatments’, respectively, both at the fourth growing season. Results showed that saffron equivalent yield and revenue were 17% higher in intercropping treatments compared to sole saffron. Moreover, the chemical urea fertilizer decreased significantly saffron yield (20%) in comparison to the application of the organic cow manure, while an increase of 17% in wheat grain yield was experienced in urea treatments compared to manure. Under the study conditions, irrigation regime of 40%ETc could be recommended. For saffron quality, application of urea increased significantly safranal, crocin and picrocrocin concentrations as 6.0%, 3.0% and 5.0%, respectively in comparison with the manure treatments. Therefore, for higher quality of saffron, it is recommended to use nitrogen fertilizer along with manure. Besides, land equivalent ratios for economic yields were 1.74, which shows the overall 74% advantage in intercropping in production of economic (saffron and wheat grain) yields, over the four years of study. Therefore, the farmers can use the inter-row spaces of the saffron crop to grow winter wheat simultaneously in order to obtain higher revenue and land productivity, and make clean and sustainable production.