ارزیابی تأثیر اقلیم بر مواد مؤثره زعفران (کروسین، پیکروکروسین و سافرانال) در منطقه بناب شهرستان مرند

زعفران (Crocus sativus L.)‎ محصولی ارزشمند و نیمه مقاوم به خشکی است که می­تواند در شرایط بسیار متفاوت آب و هوایی مورد کشت و کار قرار گیرد. مهمترین ترکیب­های شیمیایی زعفران را کروسین، پیکروکروسین و مشتق­های کروسین تشکیل می­دهند که دارای خواص آنتی اکسیدانی می باشند و در داروسازی کاربرد دارند. در این پژوهش اثر اقلیم شهرستان مرند، استان آذربایجان شرقی طی دو سال زراعی بر کمیت و کیفیت و خصوصیات آنتی اکسیدانی قسمت های مختلف زعفران تولیدی در این منطقه بررسی شد. عوامل اقلیمی حاکم بر این منطقه طی دو سال متوالی ۱۳۹۳ و ۱۳۹۴ از نظر دما، بارندگی و رطوبت با استفاده از داده­های هواشناسی بررسی شد و میزان عملکرد زعفران در منطقه با استفاده از پرسشنامه از زعفران­کاران منطقه به دست آمد. از سوی دیگر، میزان ترکیبات کروسین، پیکروکروسین و سافرانال و فعالیت آنتی اکسیدانی قسمت­های مختلف زعفران شامل کلاله، خامه، پرچم و گلبرگ ها هر کدام به طور جداگانه مورد بررسی قرار گرفت. نتایج به دست آمده نشان داد شهرستان مرند طبق روش طبقه­بندی دومارتن، در طبقه اقلیم نیمه خشک قرار می­گیرد و مقدار متابولیت­های کروسین در سال اول کشت ۱۳۹۳ (بیشترین میزان ۳۰۶ میلی­گرم بر گرم در اندام کلاله)، پیکروکروسین در سال دوم کشت ۱۳۹۴ (۱۰۲/۱۵ میلی­گرم بر گرم در اندام کلاله) و سافرانال در سال دوم کشت ۱۳۹۴ (بیشترین میزان: ۴۹/۹۵ میلی­گرم بر گرم در گلبرگ زعفران) و فعالیت آنتی اکسیدانی کلاله و گلبرگ زعفران در سال اول کشت ۱۳۹۳ (به ترتیب ۳۰/۴۳ و ۸۸/۳۲ درصد) بالاترین مقدار را داشت. منطقه بناب مرند آذربایجان شرقی در اثر تغییرات آب و هوایی منطقه مناسب برای کشت زعفران می­باشد و کیفیت اندام­های مختلف زعفران در سال های متوالی کشت چندساله زعفران متفاوت می­باشد.

Saffron (Crocus sativus L.) is a valuable and semi-drought-resistant product that can be cultivated under very different climatic conditions. The most important chemical compounds of saffron are crocin, Picrocrocin, and crocin derivatives, which have antioxidant properties and are used in pharmaceuticals. In this study, the effect of the climate of Marand County, East Azerbaijan Province, over two agricultural years on the quantity, quality, and antioxidant characteristics of different parts of saffron produced in this region was investigated. The climatic factors prevailing in this region over the two consecutive years of 2014 and 2015 (1393 and 1394 in the Iranian calendar) were examined in terms of temperature, rainfall, and humidity using meteorological data, and saffron yield in the area was obtained using questionnaires from local saffron farmers. On the other hand, the amounts of crocin, Picrocrocin, and Safranal, as well as the antioxidant activity of different saffron parts including stigma, style, stamen, and petals, were each examined separately. The results showed that Marand County, according to the Domarten classification method, falls into the semi-arid climate category, and the amount of crocin metabolites in the first year The amounts of crocin metabolites were highest in the first year of cultivation, 2014 (maximum 306 mg per gram in the stigma), Picrocrocin in the second year of cultivation, 2015 (102.15 mg per gram in the stigma), and Safranal in the second year of cultivation, 2015 (maximum 49.95 mg per gram in the saffron petal), and the antioxidant activity of the stigma and saffron petal in the first year of cultivation, 2014 (30.43% and 88.32%, respectively) reached their highest levels. The Bonab-Marand region in East Azerbaijan, due to climate changes, is suitable for saffron cultivation, and the quality of different saffron organs varies in successive years of multi-year saffron cultivation.