اثر عمق کشت و منابع مختلف کودهای آلی بر گلدهی و تولید پداژه زعفران (Crocus sativus L.)

با توجه به تاثیر عمق و نوع بستر کشت بر عملکرد زعفران آزمایشی دو ساله در دانشگاه فردوسی مشهد انجام شد. آزمایش به صورت فاکتوریل سه عاملی با ۴ تکرار طراحی و اجرا شد. تیمارهای آزمایش شامل دو عمق کشت (۱۰ و ۲۰ سانتی‌متری) و منابع مختلف کود آلی در ۵ سطح (۶۰ تن در هکتار کود دامی، ۲۰ تن در هکتار کمپوست قارچ، ۲۰ تن در هکتار برگ کاج، ۱۰ تن در هکتار کود ورمی کمپوست و خاک پایه به عنوان شاهد) بود. نتایج نشان داد بسترهای حاوی کمپوست قارچ و ورمی کمپوست تعداد گل بیشتری تولید کردند. با توجه به اثر متقابل سال × عمق کشت، تعداد گل گیاهان کشت شده در عمق ۱۰ سانتیمتری در سال دوم ۲۰/۴ درصد بیشتر از عمق ۲۰ سانتیمتر بود. تعداد پداژه‌های دختری در بستر ورمی کمپوست در عمق ۲۰ و ۱۰ سانتیمتری به ترتیب ۲/۸ و ۳/۴ برابر نسبت به بستر خاک شاهد در همین عمق‌ها افزایش داشت. قطر پداژه‌های دختری نیز در سه تیمار کمپوست قارچ + عمق ۲۰ سانتیمتری، ورمی کمپوست + ۲۰ سانتیمتری، و دامی + ۲۰ سانتیمتری به ترتیب ۳۵٪، ۳۵٪ و ۲۹/۳٪ بیشتر از خاک شاهد در همین عمق بود. میزان سافرانال، کروسین و پیکروکروسین در گل‌های برداشت شده سال دوم به طور معنی‌دار بیشتر از سال اول بود. ضمن اینکه مقادیر این صفات در پداژه‌های کشت شده در عمق ۱۰ سانتیمتری نسبت به ۲۰ سانتیمتری بیشتر بود. به طور کلی در هر دو سال متوالی عمق ۱۰ سانتیمتری برای تولید گل و عمق ۲۰ سانتیمتری برای تولید پداژه دختری نتایج بهتری داشت. ضمن اینکه بستر حاوی ورمی کمپوست و کمپوست قارچ هم برای تولید گل و هم تولید پداژه مطلوب به نظر می‌رسد.

Introduction: Saffron (Crocus sativus L.) is a high-value medicinal and culinary crop, whose productivity depends largely on optimal floral yield and efficient daughter corm production. Growth substrate and planting depth are among the most influential agronomic factors affecting flowering, corm development, and the accumulation of key secondary metabolites such as crocin, picrocrocin, and safranal. Organic amendments including mushroom compost and vermicompost have recently attracted attention for their ability to improve soil structure, nutrient availability, and root growth. Despite this interest, limited studies have examined the combined effects of substrate composition and planting depth on saffron performance. Therefore, this study aimed to evaluate how different organic substrates and two planting depths influence flower yield, daughter corm traits, and biochemical quality in saffron over two consecutive growing seasons. Material and methods: This study was conducted over two consecutive growing seasons (2019-2020 and 2020-2021) at the Horticultural Science Research Orchard of Ferdowsi University of Mashhad. The experiment was arranged as a factorial based on a completely randomized design with four replications under pot conditions. Treatments consisted of two planting depths (10 and 20 cm) and five substrate compositions, including 60 t/ha of farmyard manure, 20 t/ha of mushroom compost, 20 t/ha of pine leaf compost, 10 t/ha of vermicompost, and native soil as the control. Results and discussion: The results revealed that substrates containing mushroom compost and vermicompost produced the highest number of flowers. Dry flower weight, as well as fresh and dry stigma weight, were significantly greater in the mushroom-compost substrate compared with the other treatments, whereas the lowest values were recorded in the control soil. The interaction effect of year and planting depth had a significant impact on the number of saffron flowers produced. In the second year, the number of flowers in plants cultivated at a depth of 10 cm was 20.4% higher than in plants cultivated at a depth of 20 cm. Furthermore, the number of daughter corms in the vermicompost medium at depths of 20 cm and 10 cm increased by 2.8 and 3.4 times, respectively, compared to the control soil at the same depths. Regarding the diameter of daughter corms, the results showed that in the treatments involving a planting depth of 20 cm, the corm diameter in the mushroom compost, vermicompost, and animal manure treatments was 35%, 35%, and 29.3% greater, respectively, than in the control soil at the same depth. The concentrations of safranal, crocin, and picrocrocin in the harvested flowers were significantly higher in the second year compared with the first. In addition, these biochemical traits were enhanced in corms planted at 10 cm relative to 20 cm, with the highest contents consistently observed in the vermicompost substrate. Conclusion: Overall, across both experimental years, a planting depth of 10 cm proved more suitable for maximizing flower production, whereas a depth of 20 cm was superior for daughter corm development. Vermicompost and mushroom compost substrates appeared to be the most favorable media for improving both floral yield and daughter corm characteristics in saffron cultivation.