ظرفیت سنجی اقلیمی توسعه پایدار زعفران (Crocus sativus L) در مناطق خشک و نیمه خشک ایران؛ راهبردهای سازگاری با تغییر اقلیم و مدیریت پایدار منابع آب

زعفران (Crocus sativus L.)، به‌عنوان یکی از محصولات راهبردی و باارزش اقتصادی ایران، عمدتاً در مناطق خشک و نیمه‌خشک کشت می‌شود؛ مناطقی که با افزایش دما، کاهش و بی‌نظمی بارش، خشکسالی و تشدید محدودیت منابع آب مواجه‌اند. ازاین‌رو، شناسایی ظرفیت اقلیمی مناطق مناسب برای کشت زعفران و تدوین راهبردهای سازگاری با تغییر اقلیم، اهمیت ویژه‌ای در توسعه پایدار این محصول دارد. پژوهش حاضر با هدف بررسی ظرفیت اقلیمی توسعه پایدار زعفران و شناسایی راهکارهای مؤثر برای سازگاری با تغییرات اقلیمی و مدیریت پایدار منابع آب انجام شده است. بررسی مطالعات موجود نشان می‌دهد که میزان و زمان‌بندی بارش، دما، ویژگی‌های خاک، شوری آب و خاک و شیوه آبیاری از عوامل مهم مؤثر بر رشد و عملکرد زعفران هستند. نتایج پژوهش‌های جدید نیز نشان می‌دهد که مدیریت آبیاری تکمیلی، کشت جوی و پشته‌ای، استفاده هدفمند از مالچ و بهره‌گیری از آب باران می‌تواند ضمن کاهش فشار بر منابع آب، بهره‌وری اقتصادی و آبی تولید زعفران را افزایش دهد. همچنین، مدل‌سازی تغییرات اقلیمی نشان می‌دهد که نیاز آبی زعفران در آینده می‌تواند در مناطق مختلف تغییر کند و برنامه‌ریزی منطقه‌ای بر اساس سناریوهای اقلیمی ضرورت دارد. بر این اساس، توسعه زعفران در ایران باید بر مبنای ظرفیت اقلیمی هر منطقه، مدیریت تقاضای آب، افزایش بهره‌وری آبیاری، استفاده از روش‌های کم‌آب‌بر و سازگاری با شرایط متغیر اقلیمی صورت گیرد. توجه هم‌زمان به ظرفیت محیطی، اقتصاد تولید و حفاظت از منابع آب می‌تواند زمینه‌ساز توسعه پایدار کشت زعفران در مناطق خشک و نیمه‌خشک ایران باشد.

Saffron (Crocus sativus L.), as one of Iran’s strategic and economically valuable products, is mainly cultivated in arid and semi-arid regions; regions facing rising temperatures, reduced and irregular precipitation, drought, and intensified water resource constraints. Therefore, identifying the climatic capacity of suitable areas for saffron cultivation and formulating climate change adaptation strategies is particularly important for the sustainable development of this crop. This study aimed to investigate the climatic capacity for sustainable saffron development and identify effective strategies for adaptation to climate change and sustainable water resource management. Review of existing studies shows that the amount and timing of precipitation, temperature, soil characteristics, water and soil salinity, and irrigation method are important factors affecting saffron growth and yield. New research results also show that supplemental irrigation management, furrow and ridge planting, targeted use of mulch, and rainwater harvesting can, while reducing pressure on water resources, increase the economic and water productivity of saffron production. Also, climate change modeling shows that saffron water requirement in the future may change in different regions, and regional planning based on climate scenarios is necessary. Accordingly, saffron development in Iran should be based on the climatic capacity of each region, water demand management, increasing irrigation productivity, using low-water methods, and adaptation to changing climatic conditions. Simultaneous attention to environmental capacity, production economics, and water resource conservation can pave the way for sustainable development of saffron cultivation in arid and semi-arid regions of Iran.